Trong quản lý nhân sự, trả lương theo sản phẩm là phương pháp được nhiều doanh nghiệp lựa chọn nhằm nâng cao năng suất và tối ưu chi phí lao động. Với hình thức này, thu nhập của người lao động được xác định dựa trên kết quả công việc thực tế, bao gồm số lượng và chất lượng sản phẩm hoàn thành. Vậy hình thức trả lương này được áp dụng như thế nào, cách tính ra sao và doanh nghiệp cần lưu ý những gì? Cùng AZTAX tìm hiểu qua bài viết dưới đây.
1. Trả lương theo sản phẩm là gì?
Trả lương theo sản phẩm là hình thức trả lương trong đó thu nhập của người lao động được xác định dựa trên số lượng và chất lượng sản phẩm hoặc dịch vụ hoàn thành, thay vì chủ yếu căn cứ vào thời gian làm việc hay một mức lương cố định. Cách trả lương này gắn thu nhập với kết quả công việc, qua đó khuyến khích người lao động nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng sản phẩm và chủ động hoàn thành nhiệm vụ.

Thông thường, tiền lương được tính dựa trên đơn giá tiền lương cho mỗi đơn vị sản phẩm nhân với số lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn mà người lao động hoàn thành. Tùy theo quy định của doanh nghiệp, mức lương thực nhận còn có thể được điều chỉnh theo chất lượng sản phẩm, định mức lao động, tiền thưởng hoặc các khoản phụ cấp liên quan.
Xem thêm: Tiền lương là gì?
2. Ưu và nhược điểm của trả lương theo sản phẩm
Trả lương theo sản phẩm gắn thu nhập với kết quả làm việc thực tế, nên mang lại lợi ích rõ rệt nhưng cũng có những rủi ro doanh nghiệp cần kiểm soát.

Ưu điểm
Đối với người lao động:
- Chủ động thu nhập: Làm nhiều, làm tốt thì nhận nhiều, tương xứng với năng lực và mức đóng góp.
- Có động lực Nâng cao tay nghề: muốn tăng thu nhập thì phải cải thiện kỹ năng, tốc độ và tính sáng tạo trong công việc.
- Minh bạch, dễ đối chiếu: Lương tính theo số lượng sản phẩm và đơn giá đã thỏa thuận nên người lao động tự kiểm tra được.
Đối với doanh nghiệp:
- Tăng năng suất: Người lao động có động lực làm việc hiệu quả hơn và tận dụng tốt máy móc, công cụ hỗ trợ.
- Dễ kiểm soát chi phí nhân công: Chi phí lương tỷ lệ thuận với sản lượng, thuận lợi cho việc lập kế hoạch sản xuất.
- Công bằng nội bộ: Có định mức và quy trình nghiệm thu rõ ràng thì hạn chế tranh chấp về mức khoán, kết quả công việc.
- Gắn kết lợi ích: Với hình thức tập thể, lợi ích cá nhân gắn với kết quả chung, thúc đẩy tinh thần trách nhiệm và hợp tác.
Nhược điểm
- Dễ chạy theo số lượng, xem nhẹ chất lượng: Áp lực đạt chỉ tiêu có thể làm tăng hàng lỗi nếu khâu giám sát, nghiệm thu không chặt chẽ.
- Thu nhập thiếu ổn định: Lương phụ thuộc sản lượng, nên giảm khi thiếu đơn hàng, thiếu nguyên liệu hoặc máy móc ngừng hoạt động.
- Cạnh tranh nội bộ: Có thể ảnh hưởng đến quan hệ đồng nghiệp và làm giảm tinh thần đoàn kết trong nhóm.
- Bất lợi với nhân sự mới: Người ít kinh nghiệm khó theo kịp định mức, dễ áp lực và khó phát triển năng lực.
- Chênh lệch thu nhập lớn: Khoảng cách giữa nhóm năng suất cao và thấp có thể gây cảm giác bất công, làm giảm động lực của một bộ phận nhân viên.
Lưu ý: Để hạn chế nhược điểm, doanh nghiệp nên xây dựng định mức lao động hợp lý, quy định rõ tiêu chuẩn chất lượng và đơn giá trong hợp đồng lao động hoặc quy chế trả lương.
3. Phân loại lương theo sản phẩm
Căn cứ Điều 96 Bộ luật Lao động 2019 số 45/2019/QH14, tiền lương có thể được trả theo thời gian, sản phẩm hoặc khoán theo thỏa thuận giữa người sử dụng lao động và người lao động.

Trong đó, hình thức trả lương theo sản phẩm có những đặc điểm cơ bản sau:
- Lương theo sản phẩm trực tiếp cá nhân là việc trả lương dựa trên số lượng sản phẩm cá nhân hoàn thành theo đơn giá đã quy định. Cách này giúp tăng năng suất và người lao động dễ tính lương, nhưng có thể dẫn đến cạnh tranh cá nhân và làm giảm tinh thần đồng đội.
- Lương theo sản phẩm tập thể áp dụng cho công việc nhóm, thu nhập tính trên kết quả chung. Phương pháp này thúc đẩy đoàn kết và trách nhiệm, nhưng có nguy cơ xảy ra tình trạng ỷ lại và thiếu công bằng.
- Lương theo sản phẩm gián tiếp trả cho lao động phụ, phụ thuộc vào kết quả của lao động chính. Hạn chế là lao động phụ thiếu sự chủ động và sáng tạo do phải phụ thuộc vào người khác.
- Lương theo sản phẩm có thưởng tính lương theo sản phẩm hoàn thành, kèm thưởng nếu vượt chỉ tiêu hoặc chất lượng cao. Cách này khuyến khích năng suất, nhưng có thể tạo cạnh tranh quá mức và gây mâu thuẫn giữa các cá nhân.
Xem thêm: Quy định về mức lương thử việc hiện nay
Xem thêm: Lương khoán là gì?
4. 5 cách tính trả lương theo sản phẩm năm 2026
Trả lương theo sản phẩm là phương thức xác định thu nhập dựa trên kết quả lao động thực tế, thường là số lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn. Doanh nghiệp có thể lựa chọn một trong năm cách tính phổ biến dưới đây, tùy vào tính chất công việc, mức độ phối hợp của nhân sự và mục tiêu khuyến khích năng suất.

4.1 Trả lương theo sản phẩm trực tiếp
Đây là cách tính đơn giản và phổ biến nhất: người lao động được trả tiền theo đúng số lượng sản phẩm đạt yêu cầu mà họ hoàn thành. Đơn giá cho mỗi sản phẩm cần được doanh nghiệp quy định hoặc thỏa thuận rõ từ đầu.
Phương pháp này phù hợp với công việc có thể đo đếm đầu ra riêng biệt, chẳng hạn công nhân may, lắp ráp linh kiện, gia công cơ khí hoặc nhân viên đóng gói.
Công thức:
Lương theo sản phẩm = Số sản phẩm đạt yêu cầu × Đơn giá mỗi sản phẩm
Ví dụ:
Một công nhân may hoàn thành 850 áo đạt tiêu chuẩn trong tháng. Đơn giá được áp dụng là 12.000 đồng/áo.
Lương = 850 × 12.000 = 10.200.000 đồng
Người lao động được nhận 10.200.000 đồng tiền lương sản phẩm, chưa bao gồm các khoản phụ cấp hoặc thưởng khác nếu có.
4.2 Trả lương theo sản phẩm gián tiếp
Lương theo sản phẩm gián tiếp áp dụng cho người làm công việc hỗ trợ quá trình sản xuất, thay vì trực tiếp tạo ra sản phẩm. Thu nhập của họ được tính dựa trên sản lượng của bộ phận hoặc công nhân chính mà họ phục vụ.
Cách này thường phù hợp với nhân viên bảo trì máy, cấp phát nguyên vật liệu, vận chuyển nội bộ, kiểm tra công đoạn hoặc hỗ trợ dây chuyền.
Công thức:
Lương thực nhận = Sản lượng thực tế của công nhân chính × Đơn giá phục vụ cho mỗi sản phẩm
Ví dụ:
Một nhân viên cấp nguyên liệu phụ trách hỗ trợ một tổ sản xuất. Trong tháng, tổ này hoàn thành 6.000 sản phẩm đạt yêu cầu. Đơn giá phục vụ quy định cho nhân viên hỗ trợ là 1.500 đồng/sản phẩm.
Lương = 6.000 × 1.500 = 9.000.000 đồng
Nhân viên hỗ trợ được nhận 9.000.000 đồng, căn cứ vào kết quả sản xuất của tổ công nhân chính.
4.3 Trả lương theo sản phẩm tập thể
Hình thức này được sử dụng khi nhiều người cùng thực hiện một công đoạn và không thể tách riêng chính xác số sản phẩm của từng cá nhân. Doanh nghiệp xác định lương cho cả nhóm theo tổng sản lượng hoàn thành, sau đó phân chia nội bộ theo thời gian làm việc, hệ số lương, mức đóng góp hoặc thỏa thuận đã thống nhất.
Phương pháp này phù hợp với dây chuyền sản xuất, tổ thi công, nhóm lắp đặt hoặc nhóm gia công cần phối hợp chặt chẽ.
Công thức tính lương của cả nhóm:
Lương tập thể = Tổng số sản phẩm hoàn thành × Đơn giá mỗi sản phẩm
Ví dụ:
Một tổ gồm 5 công nhân hoàn thành 1.200 bộ bàn ghế trong tháng. Đơn giá được doanh nghiệp áp dụng là 80.000 đồng/bộ.
Lương của tổ = 1.200 × 80.000 = 96.000.000 đồng
Nếu các thành viên có mức đóng góp ngang nhau, mỗi người nhận:
96.000.000 ÷ 5 = 19.200.000 đồng/người
Trường hợp mức đóng góp khác nhau, tổ có thể chia lương theo hệ số hoặc số ngày công của từng thành viên.
4.4 Trả lương theo sản phẩm có thưởng
Trả lương theo sản phẩm có thưởng là hình thức kết hợp tiền lương sản phẩm thông thường với khoản thưởng bổ sung. Khoản thưởng được áp dụng khi người lao động vượt định mức, đạt chất lượng cao, giảm tỷ lệ hàng lỗi hoặc đáp ứng những tiêu chí hiệu quả khác do doanh nghiệp ban hành.
Cách làm này giúp khuyến khích người lao động nâng cao năng suất nhưng vẫn cần gắn với yêu cầu chất lượng để tránh chạy theo số lượng.
Công thức:
Lương theo sản phẩm có thưởng = Lương sản phẩm thực tế + Tiền thưởng
Trong đó:
Tiền thưởng = (Tỷ lệ thưởng × Tỷ lệ vượt mức × Lương sản phẩm thực tế) ÷ 100
Ví dụ:
Một công nhân có lương sản phẩm thực tế là 12.000.000 đồng. Người này vượt định mức 10%. Chính sách doanh nghiệp quy định: cứ vượt 1% định mức thì được thưởng 0,5% lương sản phẩm.
Tiền thưởng = (0,5 × 10 × 12.000.000) ÷ 100
Tiền thưởng = 600.000 đồng
Tổng lương = 12.000.000 + 600.000 = 12.600.000 đồng
4.5 Trả lương theo sản phẩm lũy tiến
Lương theo sản phẩm lũy tiến sử dụng ít nhất hai mức đơn giá. Sản phẩm hoàn thành trong phạm vi định mức được tính theo đơn giá cơ bản; phần sản lượng vượt định mức được hưởng đơn giá cao hơn. Mục tiêu là tạo động lực đẩy nhanh sản lượng ở những khâu cần tăng năng suất.
Tuy nhiên, doanh nghiệp nên áp dụng có kiểm soát để bảo đảm chất lượng sản phẩm, an toàn lao động và cân đối chi phí.
Công thức:
Lương lũy tiến = Lương sản phẩm trong định mức + (Số sản phẩm vượt định mức × Đơn giá lũy tiến)
Trong đó:
Lương sản phẩm trong định mức = Sản lượng trong định mức × Đơn giá cố định
Ví dụ:
Một công nhân có định mức 1.000 sản phẩm/tháng. Đơn giá cơ bản là 10.000 đồng/sản phẩm. Nếu vượt định mức, phần vượt được tính theo đơn giá lũy tiến 15.000 đồng/sản phẩm. Trong tháng, người lao động hoàn thành 1.200 sản phẩm đạt yêu cầu.
- Lương trong định mức: 1.000 × 10.000 = 10.000.000 đồng
- Sản lượng vượt mức: 1.200 − 1.000 = 200 sản phẩm
- Lương phần vượt mức: 200 × 15.000 = 3.000.000 đồng
Tổng lương = 10.000.000 + 3.000.000 = 13.000.000 đồng
Như vậy, 200 sản phẩm vượt định mức được hưởng đơn giá cao hơn, giúp người lao động có động lực gia tăng hiệu suất.
Xem thêm: Lương cứng là gì?
Xem thêm: Lương cơ bản là gì?
5. Cách đóng BHXH đối với lương theo sản phẩm
Đối với người lao động hưởng lương theo sản phẩm, việc tham gia BHXH bắt buộc vẫn được thực hiện theo quy định hiện hành. Mức đóng của mỗi bên được xác định dựa trên tiền lương làm căn cứ đóng BHXH và tỷ lệ đóng tương ứng.

Căn cứ Điều 85, Mức đóng và phương thức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động và người sử dụng lao động được quy định như sau:
Tiền lương tháng đóng BHXH = (tiền lương của 1 sản phẩm x số lượng sản phẩm ước tính 1 ngày NLĐ làm ra) x số ngày làm việc của tháng đó)
Trong đó:
- Mức đóng BHXH đối với NLĐ là 8% mức tiền lương tháng đóng BHXH
- Mức đóng BHXH đối với NSDLĐ là 17% mức tiền lương tháng đóng BHXH
Lưu ý: Theo quy định tại Nghị định 49/2013/NĐ-CP và Thông tư 47/2015/TT-BLĐTBXH, việc tính lương theo sản phẩm yêu cầu người lao động phải hoàn thành số lượng sản phẩm tối thiểu mỗi tháng, như đã được quy định và thỏa thuận cụ thể trong hợp đồng lao động.
Ví dụ cách tính BHXH đối với lương theo sản phẩm
Công ty A áp dụng hình thức trả lương theo sản phẩm cho công nhân may. Theo hợp đồng lao động, các khoản tiền lương được thỏa thuận như sau:
- Mức lương tính theo thời gian để xác định đơn giá sản phẩm: 10.000.000 đồng/tháng.
- Phụ cấp trách nhiệm cố định: 800.000 đồng/tháng.
- Khoản bổ sung cố định, trả thường xuyên: 200.000 đồng/tháng.
- Tiền thưởng năng suất theo số lượng sản phẩm hoàn thành: 1.500.000 đồng/tháng.
Trong trường hợp này, tiền thưởng năng suất biến động theo kết quả công việc không thuộc khoản bổ sung tính đóng BHXH theo quy định. Vì vậy, tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH được xác định như sau:
10.000.000 + 800.000 + 200.000 = 11.000.000 đồng/tháng.
Số tiền BHXH phải đóng:
- Người lao động: 11.000.000 × 8% = 880.000 đồng/tháng.
- Người sử dụng lao động: 11.000.000 × 17% = 1.870.000 đồng/tháng.
Như vậy, người lao động đóng 880.000 đồng và doanh nghiệp đóng 1.870.000 đồng BHXH mỗi tháng. Các khoản đóng bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp được xác định riêng theo quy định tương ứng.
Lưu ý: Doanh nghiệp cần ghi rõ mức lương tính theo thời gian để xác định đơn giá sản phẩm trong hợp đồng lao động, đồng thời phân loại chính xác các khoản phụ cấp và bổ sung thuộc diện đóng BHXH. Không nên áp dụng máy móc công thức lấy đơn giá một sản phẩm nhân với sản lượng ước tính mỗi ngày và số ngày làm việc trong tháng để xác định tiền lương đóng BHXH.
6. Những rủi ro doanh nghiệp cần lưu ý khi áp dụng trả lương theo sản phẩm
Hình thức trả lương theo sản phẩm giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất lao động, tối ưu chi phí nhân công và khuyến khích người lao động chủ động hoàn thành công việc. Tuy nhiên, nếu không được xây dựng và quản lý chặt chẽ, phương thức này có thể phát sinh nhiều rủi ro liên quan đến tiền lương, chất lượng sản phẩm, quyền lợi người lao động và nghĩa vụ pháp lý.

Do đó, doanh nghiệp cần nhận diện những vấn đề sau để có biện pháp kiểm soát phù hợp.
- Định mức và đơn giá không hợp lý: Định mức quá cao hoặc đơn giá quá thấp có thể khiến người lao động không đạt thu nhập mong muốn, đồng thời ảnh hưởng đến năng suất và động lực làm việc.
- Vi phạm quy định về lương tối thiểu: Doanh nghiệp cần đảm bảo tiền lương được trả không thấp hơn mức lương tối thiểu áp dụng theo quy định pháp luật.
- Ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm: Việc quá chú trọng số lượng có thể khiến người lao động làm việc vội vàng, gia tăng sản phẩm lỗi và chi phí sản xuất.
- Phát sinh tranh chấp tiền lương: Thiếu quy định rõ ràng về sản lượng, đơn giá và tiêu chuẩn nghiệm thu dễ dẫn đến bất đồng giữa doanh nghiệp và người lao động.
- Sai sót khi tính lương làm thêm giờ: Doanh nghiệp cần áp dụng đúng quy định về tiền lương làm thêm giờ, làm việc ban đêm đối với người hưởng lương theo sản phẩm.
- Xác định sai căn cứ đóng BHXH: Việc phân loại không chính xác các khoản tiền lương có thể dẫn đến kê khai và đóng bảo hiểm xã hội không đúng quy định.
- Thiếu minh bạch trong quy chế trả lương: Không công khai phương pháp tính lương, định mức và cách nghiệm thu sản phẩm có thể làm giảm niềm tin, gia tăng khiếu nại.
7. Các câu hỏi thường gặp
7.1 Doanh nghiệp có được tự ý thay đổi đơn giá tiền lương theo sản phẩm không?
Không. Doanh nghiệp không được tự ý thay đổi đơn giá tiền lương đã thỏa thuận trong hợp đồng lao động. Nếu muốn điều chỉnh, doanh nghiệp cần thông báo và thỏa thuận với người lao động về việc sửa đổi, bổ sung hợp đồng theo Điều 33 Bộ luật Lao động 2019.
7.2 Doanh nghiệp nào nên áp dụng hình thức trả lương theo sản phẩm?
Hình thức này phù hợp với doanh nghiệp sản xuất, gia công, chế biến, may mặc hoặc các đơn vị có công việc tạo ra sản phẩm với số lượng và chất lượng có thể đo lường. Doanh nghiệp cần có định mức lao động rõ ràng và quy trình kiểm soát chất lượng để áp dụng hiệu quả.
7.3 Người lao động có bị trừ lương nếu sản phẩm không đạt yêu cầu không?
Không phải mọi trường hợp sản phẩm không đạt yêu cầu đều được phép trừ lương. Doanh nghiệp cần căn cứ vào tiêu chuẩn nghiệm thu và thỏa thuận trả lương để xác định sản phẩm có được tính công hay không. Doanh nghiệp không được tự ý phạt hoặc khấu trừ lương trái quy định. Việc khấu trừ tiền lương phải tuân thủ Điều 102 Bộ luật Lao động 2019.
Bài viết trên đây chúng tôi đã cung cấp những thông tin về câu hỏi “trả lương theo sản phẩm là gì?”. Hy vọng bài viết có thể hỗ trợ người lao động cũng như doanh nghiệp hiểu rõ hơn về lương theo sản phẩm và cách tính. Ở những bài viết tiếp theo AZTAX sẽ cung cấp thêm thông tin hữu ích về lương mời các bạn đọc giả đón chờ nhé!
Xem thêm: Mức lương cơ sở hiện nay là bao nhiêu?
Xem thêm: Lương ot là gì?











