Dự thảo thay đổi luật BHXH có điểm gì đáng chú ý?

Dự thảo thay đổi luật BHXH vừa được đề xuất nhằm cập nhật khung pháp lý theo thực tiễn lao động hiện nay, mở rộng quyền lợi người tham gia và siết chặt quản lý quỹ – những điểm sửa đổi này có thể tác động trực tiếp đến người lao động, doanh nghiệp và chế độ hưu trí trong dài hạn. Bài viết dưới đây, AZTAX sẽ cung cấp cho bạn những nội dung chính của dự thảo, những lợi ích và những điểm cần lưu ý khi triển khai, giúp bạn nắm rõ thay đổi quan trọng mà luật định sắp đưa vào thực tế.

1. Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội mới bao gồm những phần nào?

Theo hồ sơ đề nghị xây dựng Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi) thì toàn văn bản gồm 9 chương với 108 điều, cụ thể như sau:

• Chương I: Những quy định chung (17 điều)
• Chương II: Quyền, trách nhiệm của người lao động, người sử dụng lao động, cơ quan BHXH (6 điều)
• Chương III: Bảo hiểm xã hội bắt buộc
  • Mục 1: Chế độ ốm đau (6 điều)
  • Mục 2: Chế độ thai sản (12 điều)
  • Mục 3: Chế độ hưu trí (13 điều)
  • Mục 4: Chế độ tử tuất (6 điều)
• Chương IV: Bảo hiểm xã hội tự nguyện
  • Mục 1: Chế độ hưu trí (8 điều)
  • Mục 2: Chế độ tử tuất(2 điều)
• Chương V: Quỹ Bảo hiểm xã hội (11 điều)
• Chương VI: Tổ chức, quản lý bảo hiểm xã hội (3 điều)
• Chương VII: Trình tự, thủ tục thực hiện BHXH (16 điều)
• Chương VIII: Khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm về bảo hiểm xã hội (5 điều)
• Chương IX: Điều khoản thi hành (3 điều).

Tải về để xem chi tiết nội dung Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi):

– Dự thảo Tờ trình

– Đề cương dự thảo Luật

– Báo cáo tổng kết

– Báo cáo đánh giá tác động

2. Những nội dung chính trong dự thảo Luật BHXH sửa đổi

2.1. Mở rộng đối tượng tham gia BHXH

Trong dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) sửa đổi, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đề xuất mở rộng thêm 5 nhóm đối tượng phải tham gia BHXH bắt buộc, bao gồm:

• Chủ hộ kinh doanh (có đăng ký kinh doanh hợp pháp);
• Người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, tương tự như nhóm cán bộ không chuyên trách cấp xã;
• Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước hoặc phần vốn của doanh nghiệp tại công ty, cũng như người điều hành hợp tác xã không hưởng lương;
• Người lao động làm việc không trọn thời gian hoặc làm việc theo chế độ linh hoạt;
• Người làm việc không có hợp đồng lao động chính thức, nhưng vẫn có yếu tố trả công, tiền lương và sự quản lý – điều hành từ một bên, phù hợp với quy định của Bộ luật Lao động 2019.

Như vậy, so với quy định hiện hành, dự thảo Luật BHXH sửa đổi đã mở rộng đáng kể phạm vi người tham gia BHXH bắt buộc, hướng tới bao phủ toàn diện hơn lực lượng lao động, đặc biệt là khu vực phi chính thức. Sự thay đổi này giúp người lao động được đảm bảo quyền lợi an sinh tốt hơn, đồng thời tăng tính bền vững cho quỹ BHXH quốc gia.

2.2. Điều chỉnh mức đóng và hưởng BHXH

Song song với việc mở rộng đối tượng tham gia, dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) sửa đổi cũng đề xuất điều chỉnh cơ chế đóng – hưởng BHXH theo hướng linh hoạt và công bằng hơn.

Về mức đóng BHXH, dự thảo áp dụng cách tính mới với các quy định cụ thể như sau:

• Tiền lương thấp nhất làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc bằng 50% mức lương tối thiểu vùng cao nhất do Chính phủ công bố;
  
• Tiền lương cao nhất làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc bằng 8 lần mức lương tối thiểu vùng cao nhất.
  

Cách tính này nhằm xác định cơ sở đóng BHXH rõ ràng cho các đối tượng không hưởng tiền lương (như chủ hộ kinh doanh, người quản lý doanh nghiệp, người điều hành hợp tác xã không hưởng lương) và người lao động làm việc không trọn thời gian.

Đối với khu vực ngoài nhà nước, dự thảo vẫn giữ nguyên nguyên tắc tính lương đóng BHXH theo quy định hiện hành, nhưng bổ sung chi tiết hơn, khẳng định tiền lương tính đóng BHXH bao gồm: mức lương, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác được trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ trả lương.

Về mức hưởng BHXH, dự thảo hướng đến tăng quyền lợi cho người lao động, đặc biệt là những người có thời gian đóng BHXH dài, nhằm khuyến khích họ tham gia và gắn bó lâu dài với hệ thống bảo hiểm xã hội, góp phần bảo đảm an sinh và ổn định cuộc sống khi nghỉ hưu.

2.3. Bổ sung chế độ cho BHXH tự nguyện

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất trong dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) sửa đổi là bổ sung chế độ thai sản vào chính sách BHXH tự nguyện – nội dung nhận được nhiều sự quan tâm từ phía người lao động, đặc biệt là lao động nữ.

Theo dự thảo, người tham gia BHXH tự nguyện khi sinh con sẽ được hưởng trợ cấp thai sản, tương tự như người tham gia BHXH bắt buộc. Đáng chú ý, người tham gia không cần đóng thêm phí ngoài mức quy định hiện hành, bởi nguồn chi trả chế độ này sẽ do ngân sách nhà nước đảm bảo.

Việc bổ sung chế độ thai sản không chỉ tăng tính hấp dẫn và nhân văn cho chính sách BHXH tự nguyện, mà còn khuyến khích người dân – đặc biệt là nhóm lao động tự do và lao động trẻ – tích cực tham gia. Qua đó, dự thảo góp phần mở rộng độ bao phủ BHXH toàn dân, hướng tới mục tiêu an sinh xã hội toàn diện và bền vững hơn trong thời gian tới.

2.4. Thay đổi số năm đóng BHXH tối thiểu để được hưởng lương hưu

Theo quy định hiện hành, người lao động chỉ được hưởng lương hưu khi đã đóng BHXH đủ 20 năm trở lên. Tuy nhiên, trong dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) sửa đổi, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đề xuất giảm số năm đóng tối thiểu từ 20 năm xuống còn 15 năm để đủ điều kiện hưởng lương hưu hàng tháng.

Cần lưu ý rằng, quy định giảm thời gian đóng này chỉ áp dụng đối với người lao động làm việc trong điều kiện bình thường, không áp dụng cho các trường hợp nghỉ hưu sớm hoặc thuộc nhóm lao động đặc thù.

Việc rút ngắn số năm đóng BHXH tối thiểu giúp mở rộng cơ hội hưởng lương hưu cho người lao động, đặc biệt là nhóm người bắt đầu tham gia BHXH muộn hoặc có quá trình tham gia gián đoạn.

2.5. Siết chặt quản lý thu và đóng BHXH

Trong những năm gần đây, tình trạng nợ đọng và trốn đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) vẫn diễn ra ở nhiều doanh nghiệp, làm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người lao động. Nhằm khắc phục thực trạng này, dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi) đã đề xuất tăng cường các biện pháp quản lý và siết chặt công tác thu – đóng BHXH.

Cụ thể, dự thảo bổ sung quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân trong việc xác định, quản lý đối tượng thuộc diện tham gia BHXH, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các đơn vị liên quan để đảm bảo việc thu, nộp được thực hiện đúng quy định.

Bên cạnh đó, nhiều chế tài mạnh mẽ hơn cũng được đưa vào để nâng cao tính răn đe và bảo đảm tính thực thi pháp luật BHXH, bao gồm:

• Tính lãi phạt 0,03%/ngày đối với trường hợp chậm đóng hoặc trốn đóng BHXH (tương tự như tiền chậm nộp thuế);
• Ngừng sử dụng hóa đơn đối với doanh nghiệp trốn đóng BHXH từ 6 tháng trở lên;
• Tạm hoãn xuất cảnh đối với người sử dụng lao động trốn đóng BHXH từ 12 tháng trở lên;
• Trao quyền cho tổ chức Công đoàn và cơ quan BHXH được khởi kiện vụ việc vi phạm BHXH ra Tòa án;
• Khi có dấu hiệu phạm tội trốn đóng BHXH, cơ quan BHXH sẽ kiến nghị khởi tố theo quy định của Bộ luật Hình sự;
• Người sử dụng lao động có trách nhiệm bồi thường cho người lao động nếu việc không đóng hoặc đóng thiếu BHXH làm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của họ.

Những điều chỉnh và bổ sung này trong dự thảo luật không chỉ giúp hạn chế tình trạng nợ, chậm đóng hoặc trốn đóng BHXH kéo dài, mà còn góp phần tăng tính minh bạch, đảm bảo quyền lợi an sinh của người lao động, đồng thời nâng cao kỷ luật tài chính trong việc thực hiện chính sách BHXH trên toàn quốc.

3. Tác động xã hội tích cực từ những điểm mới trong dự thảo Luật BHXH

Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) sửa đổi được xây dựng với mục tiêu nâng cao quyền lợi cho người tham gia, đồng thời hoàn thiện chính sách an sinh xã hội phù hợp với tình hình thực tế hiện nay. Những điểm đổi mới trong dự thảo không chỉ hướng đến mở rộng phạm vi bao phủ BHXH, mà còn tạo nền tảng bền vững cho hệ thống an sinh quốc gia.

Một số tác động tích cực nổi bật có thể nhận thấy gồm:

• Nâng cao chất lượng cuộc sống: Các quy định mới giúp đảm bảo tốt hơn phúc lợi và an sinh cho người dân, đặc biệt là người cao tuổi, lao động yếu thế và nhóm thu nhập thấp.
• Thúc đẩy phát triển kinh tế: Khi hệ thống BHXH vận hành minh bạch, ổn định sẽ tạo niềm tin cho người lao động và doanh nghiệp, từ đó tăng năng suất, thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.
• Xây dựng xã hội công bằng: Dự thảo góp phần đảm bảo bình đẳng trong thụ hưởng quyền lợi, thu hẹp khoảng cách giữa khu vực chính thức và phi chính thức, hướng tới một xã hội hài hòa và ổn định hơn.

Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả Luật BHXH sửa đổi trong thực tiễn, vẫn cần lưu ý một số thách thức quan trọng:

• Thứ nhất, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cơ sở hạ tầng, nhân lực và hướng dẫn thi hành chi tiết để đảm bảo tính khả thi.
• Thứ hai, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương và cơ quan liên quan trong quá trình tổ chức thực hiện.
• Thứ ba, cần tăng cường tuyên truyền, tạo sự đồng thuận xã hội, giúp người dân và doanh nghiệp hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ và cùng chung tay thực hiện chính sách an sinh một cách bền vững.

4. Kênh thông tin hỗ trợ tư vấn, giải đáp thắc mắc về quy định bảo hiểm xã hội

AZTAX sẽ luôn cập nhật những quy định, thông tư mới hằng ngày nhằm cung cấp thông tin cho người tham gia bảo hiểm xã hội nhanh nhất. Tham khảo thêm các kênh thông tin của chúng tôi tại:

A. WEBSITE

1. Tổng hợp thông tin về kế toán – thuế – BHXH doanh nghiệp – BHXH cho người lao động: TÌM HIỂU NGAY
2. Tổng hợp bài viết giải quyết các vấn đề về BHXH cho người lao động: TÌM HIỂU NGAY
3. Tổng hợp bài viết giải quyết các vấn đề về BHXH cho doanh nghiệp: TÌM HIỂU NGAY 

B. FANPAGE

1. Tổng hợp thông tin về kế toán – thuế – giải đáp thắc mắc BHXH – có admin tư vấn miễn phí: TÌM HIỂU NGAY
2. Dịch vụ BHXH: TÌM HIỂU NGAY 

C. CỘNG ĐỒNG

1. Group cộng đồng hỗ trợ trao đổi các vấn đề về BHXH theo quy định hiện hành: THAM GIA NGAY
2. Group cộng đồng hỗ trợ trao đổi các vấn đề của doanh nghiệp khi làm BHXH: THAM GIA NGAY 
3. Hotline hỗ trợ tư vấn nhanh các vấn đề BHXH doanh nghiệp, BHXH cá nhân như chốt sổ, gộp sổ, cấp mất sổ, giải quyết hồ sơ chế độ: 0932.383.089

Có thể thấy, dự thảo thay đổi Luật BHXH đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội, mở rộng quyền lợi cho người lao động và tăng tính minh bạch trong quản lý quỹ bảo hiểm. Những điều chỉnh này góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững. Theo dõi AZTAX để cập nhật nhanh nhất các thay đổi trong dự thảo Luật BHXH và nhận tư vấn chuyên nghiệp về bảo hiểm, thuế, lao động – giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng luật và tối ưu hiệu quả hoạt động.