Không đóng bảo hiểm xã hội bao lâu thì mất là thắc mắc phổ biến của nhiều người lao động khi nghỉ việc, gián đoạn quá trình tham gia BHXH hoặc chuyển sang làm việc tự do. Việc ngừng đóng BHXH có ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian bảo lưu, quyền hưởng các chế độ như hưu trí, ốm đau, thai sản và trợ cấp một lần. Cùng AZTAX tìm hiểu chi tiết thông qua nội dung bài viết sau đây nhé!
1. Người lao động không đóng bảo hiểm xã hội bao lâu thì mất quyền lợi?
Theo quy định pháp luật hiện hành, khi người lao động nghỉ việc và tạm dừng đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) nhưng chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu và chưa nhận BHXH một lần, thì thời gian đã đóng BHXH sẽ được bảo lưu, không bị mất dù ngưng đóng trong thời gian dài.
Pháp luật cho phép bảo lưu nhằm đảm bảo quyền lợi lâu dài cho người lao động. Việc bảo lưu được thực hiện tự động, người lao động không cần làm thủ tục khi dừng tham gia BHXH. Căn cứ Điều 61 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, người nghỉ việc mà chưa đủ điều kiện hưởng hưu trí hoặc chưa nhận BHXH một lần vẫn được giữ nguyên toàn bộ thời gian đã đóng.
Bên cạnh đó, Luật BHXH cũng quy định thời gian đóng được tính cộng dồn, kể cả trường hợp tham gia không liên tục. Nghĩa là khi người lao động quay lại tham gia BHXH, số năm đã đóng trước đó sẽ được cộng chung để làm căn cứ hưởng các chế độ sau này.
Như vậy, không tồn tại mốc thời gian “không đóng BHXH bao lâu thì mất”. Người lao động có thể yên tâm vì quyền lợi BHXH vẫn được bảo toàn, miễn là chưa rút BHXH một lần và tiếp tục tham gia khi có điều kiện.
2. Nghỉ việc bao lâu thì được hưởng BHXH một lần
Theo Khoản 1 Điều 1 Nghị quyết 93/2015/QH13, người lao động có quyền bảo lưu toàn bộ thời gian đã đóng BHXH nếu nghỉ việc, nhằm tiếp tục cộng dồn khi quay lại tham gia để đủ điều kiện hưởng lương hưu sau này theo Luật BHXH 2014.
Tuy nhiên, sau ít nhất 01 năm kể từ ngày nghỉ việc, nếu người lao động không tiếp tục tham gia BHXH bắt buộc hoặc BHXH tự nguyện và chưa đủ 20 năm đóng BHXH, thì có thể làm hồ sơ đề nghị hưởng BHXH một lần, khi có nhu cầu.
Quy định này tạo điều kiện cho người lao động linh hoạt lựa chọn giữa việc tiếp tục bảo lưu để hưởng lương hưu hoặc nhận BHXH một lần nhằm giải quyết nhu cầu tài chính cá nhân trong trường hợp không còn khả năng hoặc không có kế hoạch tham gia BHXH lâu dài.
3. Đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc
Theo quy định tại Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, bảo hiểm xã hội bắt buộc được áp dụng đối với nhiều nhóm đối tượng nhằm đảm bảo an sinh cho người lao động.
Cụ thể gồm:
Người lao động là công dân Việt Nam, bao gồm:
- Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng xác định thời hạn, hợp đồng theo mùa vụ hoặc theo công việc nhất định có thời hạn từ 03 tháng đến dưới 12 tháng, kể cả trường hợp ký hợp đồng với người đại diện hợp pháp của người dưới 15 tuổi theo quy định pháp luật;
- Người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ 01 tháng đến dưới 03 tháng;
- Cán bộ, công chức, viên chức nhà nước;
- Công nhân quốc phòng, công nhân công an và người làm việc trong tổ chức cơ yếu;
- Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp thuộc Quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ và chuyên môn kỹ thuật trong Công an nhân dân; người làm công tác cơ yếu hưởng lương như quân nhân;
- Hạ sĩ quan, chiến sĩ quân đội và công an phục vụ có thời hạn; học viên quân đội, công an, cơ yếu đang theo học và được hưởng sinh hoạt phí;
- Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng;
- Người quản lý doanh nghiệp, người điều hành hợp tác xã có hưởng tiền lương;
- Người hoạt động không chuyên trách tại xã, phường, thị trấn.
Người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam có giấy phép lao động, chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp, thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định của Chính phủ.
Người sử dụng lao động, bao gồm:
Cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, đơn vị vũ trang nhân dân; các tổ chức chính trị, chính trị – xã hội, tổ chức xã hội – nghề nghiệp; cơ quan, tổ chức nước ngoài, tổ chức quốc tế hoạt động tại Việt Nam; doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, tổ hợp tác và cá nhân có thuê mướn, sử dụng người lao động theo hợp đồng lao động.
Lưu ý: Người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên và không thuộc các nhóm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc nêu trên.
4. Quy định về nguyên tắc tham gia bảo hiểm xã hội
Theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội 2014, việc tham gia và thụ hưởng bảo hiểm xã hội được xây dựng dựa trên các nguyên tắc cơ bản nhằm bảo đảm quyền lợi công bằng cho người lao động.
Cụ thể:
- Quyền lợi bảo hiểm xã hội được xác định căn cứ vào mức đóng và thời gian đóng, đồng thời thể hiện tính chia sẻ rủi ro giữa những người cùng tham gia hệ thống bảo hiểm xã hội.
- Đối với bảo hiểm xã hội bắt buộc, mức đóng được tính theo tiền lương tháng của người lao động; còn với bảo hiểm xã hội tự nguyện, mức đóng dựa trên thu nhập tháng do người tham gia tự lựa chọn.
- Trường hợp người lao động vừa tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc vừa tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện thì chế độ hưu trí và tử tuất được tính trên tổng thời gian đã đóng. Riêng thời gian đã dùng để hưởng bảo hiểm xã hội một lần sẽ không được tính lại khi xác định quyền lợi về sau.
- Quỹ bảo hiểm xã hội được quản lý tập trung và thống nhất, bảo đảm công khai, minh bạch, sử dụng đúng mục đích và hạch toán độc lập theo từng quỹ thành phần cũng như từng nhóm đối tượng tiền lương.
- Việc triển khai và giải quyết chế độ bảo hiểm xã hội phải đơn giản, thuận tiện, đảm bảo chi trả kịp thời và đầy đủ quyền lợi cho người tham gia.
5. Chậm đóng BHXH bao lâu bị coi là trốn đóng và bị phạt?
Theo điểm đ khoản 1 Điều 39 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người sử dụng lao động sẽ bị xác định là trốn đóng BHXH bắt buộc nếu không đóng hoặc đóng không đủ số tiền BHXH đã đăng ký sau 60 ngày kể từ thời hạn đóng chậm nhất, đồng thời đã được cơ quan BHXH đôn đốc nhưng vẫn không khắc phục.
Cụ thể, khoản 4 Điều 34 Luật BHXH 2024 quy định thời hạn đóng BHXH bắt buộc như sau:
- Với phương thức đóng hằng tháng: chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng kế tiếp;
- Với phương thức đóng 3 tháng hoặc 6 tháng/lần: chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng liền kề sau kỳ đóng.
Như vậy, nếu quá 60 ngày kể từ thời điểm hết hạn đóng theo quy định nêu trên và đã bị nhắc nhở mà vẫn chưa đóng, hành vi này được xem là trốn đóng BHXH bắt buộc.
Về biện pháp xử lý, theo khoản 1 Điều 41 Luật BHXH 2024, người sử dụng lao động buộc phải:
- Đóng đủ số tiền BHXH đã trốn đóng;
- Nộp thêm khoản tiền chậm đóng bằng 0,03%/ngày, tính trên số tiền và số ngày trốn đóng.
Ngoài ra, tùy mức độ vi phạm, người sử dụng lao động còn có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Cụ thể:
- Theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP, phạt tiền từ 50 – 75 triệu đồng đối với cá nhân vi phạm; nếu là tổ chức thì mức phạt từ 100 – 150 triệu đồng, trong trường hợp chưa đến mức truy cứu hình sự.
- Trường hợp trốn đóng từ 6 tháng trở lên, đã từng bị xử phạt hành chính mà còn tái phạm, hoặc trốn đóng từ 50 triệu đồng trở lên hay cho từ 10 người lao động trở lên, thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 216 Bộ luật Hình sự 2025.
6. Thủ tục tạm dừng đóng BHXH vào quỹ hưu trí và tử tuất
Khi doanh nghiệp gặp khó khăn hoặc tạm ngừng hoạt động, tạm dừng đóng BHXH vào quỹ hưu trí và tử tuất là giải pháp pháp luật cho phép. Doanh nghiệp cần thực hiện đúng quy trình và chuẩn bị hồ sơ đầy đủ để quyền lợi người lao động được bảo lưu.
Để được tạm dừng đóng bảo hiểm xã hội vào quỹ hưu trí và tử tuất, doanh nghiệp cần thực hiện theo trình tự dưới đây:
Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ đề nghị
Căn cứ khoản 2 Điều 28 Thông tư 59/2015/TT-BLĐTBXH, hồ sơ doanh nghiệp cần hoàn thiện bao gồm:
- Văn bản đề nghị tạm dừng đóng BHXH theo mẫu quy định;
- Danh sách người lao động tại thời điểm trước khi hoạt động sản xuất, kinh doanh bị gián đoạn;
- Danh sách người lao động tại thời điểm đề nghị tạm dừng đóng;
- Danh sách người lao động thuộc diện tham gia BHXH phải tạm thời nghỉ việc;
- Trường hợp có thiệt hại về tài sản, cần kèm theo văn bản xác nhận giá trị thiệt hại gửi cơ quan BHXH.
Bước 2: Nộp hồ sơ cho cơ quan BHXH
Doanh nghiệp gửi đầy đủ hồ sơ và văn bản đề nghị tạm dừng đóng BHXH đến cơ quan Bảo hiểm xã hội quản lý trực tiếp để được xem xét giải quyết.
Bước 3: Cơ quan BHXH xử lý và phản hồi
Trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan BHXH sẽ tiến hành kiểm tra, xác minh điều kiện tạm dừng đóng và thông báo kết quả cho doanh nghiệp. Trường hợp không chấp thuận, cơ quan BHXH phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.
Thời gian tạm dừng đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất được tính từ tháng doanh nghiệp gửi văn bản đề nghị và áp dụng trong khoảng thời gian người lao động tạm ngừng làm việc. Sau khi hết thời gian tạm dừng, doanh nghiệp có trách nhiệm bố trí lại công việc và tiếp tục đóng BHXH đầy đủ cho người lao động theo quy định.
7. Một số câu hỏi thường gặp
7.1 Mã số bảo hiểm xã hội của người lao động dùng để làm gì?
Theo quy định tại Quyết định 595/QĐ-BHXH năm 2017, mã số bảo hiểm xã hội (BHXH) là mã định danh cá nhân duy nhất do cơ quan BHXH cấp cho mỗi người tham gia. Mỗi người chỉ có một mã số BHXH duy nhất, không trùng lặp, và mã số này được thể hiện trên sổ BHXH cũng như thẻ bảo hiểm y tế (BHYT).
Trong thực tế, mã số bảo hiểm xã hội được sử dụng với nhiều mục đích quan trọng, cụ thể như:
- Xác nhận và quản lý thông tin người tham gia BHXH trên hệ thống dữ liệu của Bảo hiểm xã hội Việt Nam.
- Tra cứu quá trình tham gia và hưởng các chế độ BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp một cách nhanh chóng, chính xác.
- Đăng ký và đăng nhập tài khoản giao dịch điện tử BHXH, bao gồm Cổng dịch vụ công BHXH Việt Nam và ứng dụng VssID – Bảo hiểm xã hội số.
Như vậy, mã số BHXH đóng vai trò là “chìa khóa” giúp người lao động quản lý toàn bộ quyền lợi bảo hiểm của mình trong suốt quá trình làm việc và tham gia bảo hiểm.
7.2 Có nên tiếp tục đóng BHXH khi nghỉ việc không?
Việc có nên tiếp tục đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) sau khi nghỉ việc phụ thuộc vào mục tiêu và hoàn cảnh của người lao động. Nếu bạn chưa đủ số năm đóng BHXH để hưởng lương hưu (hiện nay tối thiểu 20 năm) thì nên tiếp tục tham gia BHXH tự nguyện để không bị gián đoạn thời gian đóng và đảm bảo quyền lợi hưu trí, tử tuất về sau.
Ngược lại, trong trường hợp chưa có điều kiện tài chính hoặc chưa xác định kế hoạch lâu dài, người lao động có thể tạm dừng đóng BHXH vì thời gian đã đóng sẽ được bảo lưu. Khi đi làm lại hoặc tham gia BHXH tự nguyện, các năm đã đóng trước đó vẫn được cộng dồn, không bị mất.
Tóm lại, nếu có khả năng và định hướng hưởng lương hưu lâu dài, tiếp tục đóng BHXH là lựa chọn có lợi; còn nếu chưa phù hợp, bạn vẫn có thể tạm ngừng và tham gia lại sau mà không ảnh hưởng đến quyền lợi đã tích lũy.
7.3 Sau khi nghỉ việc, người lao động có cần làm thủ tục bảo lưu BHXH không?
Sau khi nghỉ việc, người lao động không cần làm thủ tục bảo lưu BHXH. Theo quy định pháp luật hiện hành, khi người lao động ngừng đóng bảo hiểm xã hội mà chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu hoặc chưa nhận BHXH một lần, thì thời gian đã đóng BHXH sẽ tự động được bảo lưu trên hệ thống của cơ quan BHXH. Khi người lao động đi làm lại hoặc tiếp tục tham gia BHXH (bắt buộc hoặc tự nguyện), toàn bộ thời gian đã đóng trước đó sẽ được cộng dồn, đảm bảo đầy đủ quyền lợi theo quy định.
Tóm lại, vấn đề không đóng bảo hiểm xã hội bao lâu thì mất khiến nhiều người lao động lo lắng khi nghỉ việc. Thực tế, BHXH không bị mất dù ngừng đóng trong thời gian dài, mà vẫn được bảo lưu cho đến khi người lao động tiếp tục tham gia hoặc đủ điều kiện hưởng chế độ theo quy định. Nếu bạn còn khó khăn hay thắc mắc hãy liên hệ ngay với AZTAX để được tư vấn và hỗ trợ nhanh chóng nhé!
