Chế độ thai sản cho người nhận con nuôi là một phúc lợi xã hội quan trọng khi người lao động tham gia BHXH cần nắm rõ để đảm bảo được hưởng đầy đủ chế độ theo quy định. Trong bối cảnh nhu cầu nhận con nuôi của các gia đình ngày càng tăng, việc hiểu rõ những điều kiện, thủ tục, hồ sơ và mức hưởng sẽ giúp người lao động bảo vệ quyền lợi của chính mình. Trong bài viết này, hãy cùng AZTAX tìm hiểu chi tiết về chế độ thai sản cho người nhận con nuôi nhé!
1. Đối tượng được hưởng chế độ thai sản khi nhận con nuôi
Theo quy định của pháp luật, người lao động nhận con nuôi hợp pháp và đáp ứng đủ điều kiện sẽ được hưởng chế độ thai sản nhằm đảm bảo quyền lợi trong thời gian chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ.
Theo Điều 50 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người lao động có thể được hưởng chế độ thai sản cho người nhận con nuôi khi thuộc nhóm đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và phát sinh một trong các trường hợp luật định, gồm:
- Lao động nữ đang mang thai hoặc sinh con.
- Người lao động nữ là người mang thai hộ hoặc người mẹ nhờ người khác mang thai hộ.
- Người lao động nhận nuôi trẻ chưa đủ 06 tháng tuổi.
- Lao động nữ thực hiện đặt vòng tránh thai hoặc người lao động thực hiện biện pháp triệt sản.
- Người lao động nam tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, có vợ sinh con.
Đối với trường hợp sinh con, mang thai hộ, nhờ mang thai hộ hoặc nhận nuôi trẻ dưới 06 tháng tuổi, người lao động phải có ít nhất 06 tháng đóng BHXH bắt buộc trong 12 tháng trước thời điểm sinh hoặc nhận nuôi. Riêng lao động nữ đã đóng BHXH từ đủ 12 tháng, phải nghỉ dưỡng thai theo chỉ định y tế thì chỉ cần đóng từ đủ 03 tháng trong 12 tháng trước khi sinh con.
Người lao động đã chấm dứt hợp đồng hoặc thôi việc trước thời điểm sinh con, nhận con do nhờ mang thai hộ hay nhận nuôi trẻ dưới 06 tháng tuổi vẫn được hưởng chế độ nếu đáp ứng điều kiện về thời gian tham gia BHXH.
Khi xác định 12 tháng làm căn cứ xét điều kiện, cần lưu ý thời điểm nhận nuôi con:
- Nếu nhận nuôi trước ngày 15 của tháng, tháng nhận nuôi không được tính vào 12 tháng trước đó.
- Nếu nhận nuôi từ ngày 15 trở đi và trong tháng có đóng BHXH, tháng nhận nuôi được tính vào thời gian xét điều kiện.
- Nếu nhận nuôi từ ngày 15 trở đi nhưng tháng đó không đóng BHXH, tháng nhận nuôi không được tính.
Vì vậy, để không bỏ lỡ quyền lợi, người lao động nên kiểm tra thời gian đóng BHXH trước khi làm thủ tục nhận nuôi trẻ và chuẩn bị đầy đủ giấy tờ chứng minh việc giao nhận con nuôi.
2. Điều kiện để hưởng chế độ thai sản cho người nhận con nuôi
Người lao động nhận nuôi trẻ dưới 06 tháng tuổi có thể được hưởng chế độ thai sản khi đáp ứng các yêu cầu tại Điều 50 Luật Bảo hiểm xã hội 2024.
Cụ thể, điều kiện hưởng gồm:
- Đã hoàn tất thủ tục nhận nuôi con nuôi khi trẻ chưa đủ 06 tháng tuổi.
- Có thời gian đóng BHXH bắt buộc ít nhất 06 tháng trong 12 tháng liền kề trước ngày nhận nuôi.
- Thuộc nhóm đối tượng tham gia và được hưởng chế độ thai sản theo luật định.
Các đối tượng là công dân Việt Nam gồm người làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng; cán bộ, công chức, viên chức; công nhân quốc phòng, công nhân công an; người làm công tác cơ yếu; sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan thuộc lực lượng vũ trang; dân quân thường trực; người quản lý doanh nghiệp hoặc điều hành hợp tác xã có hưởng lương. Ngoài ra, vợ hoặc chồng được cử đi công tác cùng thành viên cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cũng thuộc diện áp dụng.
Đối với lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam, điều kiện áp dụng là có giấy phép lao động hoặc chứng chỉ, giấy phép hành nghề hợp lệ và ký hợp đồng lao động từ đủ 12 tháng với đơn vị sử dụng lao động tại Việt Nam. Tuy nhiên, lao động nước ngoài di chuyển nội bộ doanh nghiệp hoặc đã đến tuổi nghỉ hưu không thuộc đối tượng này.
Ngay cả khi đã nghỉ việc, chấm dứt hợp đồng lao động hoặc thôi việc trước thời điểm nhận nuôi trẻ, người lao động vẫn có thể được giải quyết chế độ thai sản cho người nhận con nuôi nếu đã đáp ứng yêu cầu về thời gian đóng BHXH.
3. Hồ sơ, thủ tục để hưởng chế độ thai sản cho người nhận con nuôi
Để được giải quyết chế độ thai sản cho người nhận con nuôi, người lao động cần chuẩn bị hồ sơ và thực hiện thủ tục theo khoản 4 Điều 61, Điều 62 Luật Bảo hiểm xã hội 2024.
Hồ sơ đề nghị hưởng chế độ gồm:
- Bản sao giấy chứng nhận nuôi con nuôi.
- Bản sao của giấy chứng nhận việc nuôi con nuôi.
Trình tự thực hiện
Bước 1: Nộp hồ sơ
Người lao động đang làm việc nộp hồ sơ cho doanh nghiệp hoặc đơn vị sử dụng lao động. Thời hạn nộp chậm nhất là 45 ngày kể từ ngày kết thúc thời gian nghỉ hưởng chế độ thai sản.
Nếu đã thôi việc trước thời điểm nhận nuôi trẻ hoặc đơn vị sử dụng lao động không còn hoạt động, người lao động nộp hồ sơ trực tiếp cho cơ quan BHXH.
Bước 2: Doanh nghiệp chuyển hồ sơ đến cơ quan BHXH
Trong 07 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ, người sử dụng lao động phải lập danh sách và gửi kèm hồ sơ đến cơ quan BHXH để giải quyết. Bước này không áp dụng với người lao động nộp hồ sơ trực tiếp.
Bước 3: Nhận kết quả giải quyết
Cơ quan BHXH giải quyết và chi trả chế độ trong vòng 07 ngày làm việc khi nhận hồ sơ từ doanh nghiệp. Trường hợp người lao động nộp trực tiếp, thời hạn giải quyết là 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
4. Thời gian nghỉ thai sản của người lao động khi nhận con nuôi
Căn cứ Điều 56 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người lao động nhận nuôi trẻ chưa đủ 06 tháng tuổi được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản cho người nhận con nuôi từ ngày giao nhận trẻ đến khi trẻ đủ 06 tháng tuổi.
Nếu cả cha nuôi và mẹ nuôi đều tham gia BHXH bắt buộc, đồng thời đáp ứng điều kiện hưởng, pháp luật chỉ cho phép một người nghỉ việc và nhận chế độ thai sản. Hai vợ chồng có thể thỏa thuận lựa chọn người hưởng quyền lợi phù hợp với hoàn cảnh gia đình.
Trường hợp người lao động đủ điều kiện nhưng không nghỉ việc, sẽ không được nhận trợ cấp thai sản theo thời gian nghỉ. Khi đó, quyền lợi được giải quyết chỉ là khoản trợ cấp một lần theo Điều 58 Luật Bảo hiểm xã hội 2024.
5. Cách tính khoản trợ cấp khi hưởng chế độ thai sản cho người nhận con nuôi
Người lao động nhận nuôi trẻ dưới 06 tháng tuổi và đáp ứng điều kiện đóng BHXH có thể hưởng hai quyền lợi chính trong chế độ thai sản cho người nhận con nuôi: trợ cấp một lần và trợ cấp thai sản theo thời gian nghỉ việc.
5.1 Trợ cấp một lần
Theo Điều 58 Luật BHXH 2024, người lao động đủ điều kiện được nhận khoản trợ cấp một lần cho mỗi trẻ được nhận nuôi. Mức hưởng được tính như sau:
Trợ cấp một lần cho mỗi con = 02 × mức tham chiếu tại tháng nhận nuôi
5.2 Trợ cấp thai sản trong thời gian nghỉ việc
Người lao động nghỉ việc để chăm sóc con nuôi được hưởng trợ cấp thai sản theo Điều 59 Luật BHXH 2024. Mức trợ cấp chi trả hằng tháng được tính như sau:
Mức trợ cấp thai sản = 100% × bình quân tiền lương tháng đóng BHXH của 06 tháng trước khi nghỉ × số tháng nghỉ
Nếu thời gian nghỉ có số ngày lẻ chưa đủ tháng, mức hưởng của các ngày lẻ được tính theo công thức:
Mức hưởng ngày lẻ = (Bình quân tiền lương tháng đóng BHXH của 06 tháng trước khi nghỉ ÷ 30) × số ngày nghỉ
Lưu ý: khi cả cha nuôi và mẹ nuôi đều đủ điều kiện hưởng, chỉ một người được lựa chọn nghỉ việc và hưởng trợ cấp thai sản. Người không nghỉ việc chỉ được giải quyết khoản trợ cấp một lần nếu đáp ứng điều kiện theo luật.
Qua bài viết trên AZTAX đã cung cấp chi tiết cho bạn đọc về điều kiện, chế độ, thủ tục và hồ sơ chế độ thai sản cho người nhận con nuôi. Nếu bạn cần một dịch vụ giúp bạn làm hồ sơ để hưởng chế độ thai sản cho người nhận con nuôi uy tín giúp tiết kiệm, thời gian, chi phí hãy liên hệ ngay với AZTAX nhé!
6. Câu hỏi thường gặp
6.1 Nhận con nuôi bao nhiêu tháng tuổi thì được hưởng chế độ thai sản?
Theo quy định BHXH hiện hành, người lao động chỉ được hưởng chế độ thai sản cho người nhận con nuôi khi trẻ được nhận nuôi chưa đủ 06 tháng tuổi tại thời điểm giao nhận. Nếu trẻ đã đủ 06 tháng tuổi trở lên, người nhận nuôi sẽ không thuộc diện giải quyết chế độ này.
6.2 Cả vợ và chồng cùng nhận con nuôi thì ai được hưởng chế độ thai sản?
Trường hợp vợ chồng cùng nhận nuôi một trẻ, pháp luật chỉ cho phép một người nghỉ việc và hưởng chế độ thai sản. Hai vợ chồng có thể chủ động thỏa thuận lựa chọn người phù hợp để hưởng quyền lợi, với điều kiện trẻ được nhận nuôi khi chưa đủ 06 tháng tuổi và người được chọn đã đóng BHXH từ đủ 06 tháng trong 12 tháng liền kề trước thời điểm nhận nuôi.
6.3 Người lao động nhận con nuôi nhưng chưa đóng đủ bảo hiểm xã hội có được hưởng chế độ thai sản không?
Người lao động nhận nuôi trẻ dưới 06 tháng tuổi có thể được hưởng chế độ thai sản cho người nhận con nuôi nếu đã đóng BHXH từ đủ 06 tháng trong 12 tháng trước thời điểm nhận nuôi. Tùy việc có nghỉ làm hay không, quyền lợi được áp dụng khác nhau: người nghỉ việc được hưởng trợ cấp thai sản theo thời gian nghỉ; người không nghỉ việc chỉ được nhận trợ cấp một lần cho mỗi trẻ đủ điều kiện.
