Giao dịch liên kết là gì? Cách xác định giao dịch liên kết?

Giao dịch liên kết là gì? Cách xác định giao dịch liên kết

Giao dịch liên kết là gì và doanh nghiệp cần lưu ý những vấn đề nào khi phát sinh loại giao dịch này? Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp có thể thực hiện nhiều giao dịch với công ty mẹ, công ty con hoặc các đơn vị có chung chủ sở hữu, người điều hành. Việc xác định đúng quan hệ liên kết, áp dụng phương pháp xác định giá phù hợp và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai, lập hồ sơ là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro về thuế. Đặc biệt, những quy định mới tại Nghị định 255/2026/NĐ-CP cũng đặt ra các nội dung cần cập nhật. Hãy cùng AZTAX tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

1. Giao dịch liên kết là gì?

Giao dịch liên kết là gì?
Giao dịch liên kết là gì?

Giao dịch liên kết là giao dịch được thực hiện giữa các bên có quan hệ liên kết trong quá trình hoạt động kinh doanh. Để xác định một giao dịch có thuộc phạm vi này hay không, doanh nghiệp cần làm rõ đồng thời hai yếu tố: có phát sinh giao dịch thuộc phạm vi điều chỉnh hay không, và các bên tham gia có quan hệ liên kết hay không (chi tiết ở mục 2).

Ví dụ về giao dịch liên kết

Công ty mẹ cung cấp dịch vụ quản lý cho công ty con và thu phí hằng quý. Hai công ty có quan hệ về vốn, còn khoản phí quản lý là giao dịch dịch vụ giữa hai bên, nên đây là giao dịch liên kết.

Một ví dụ khác: công ty A cho công ty B cùng tập đoàn vay vốn. Đây là giao dịch tài chính giữa các bên liên kết.

Việc xác định đúng giao dịch liên kết giúp doanh nghiệp:

  • Tuân thủ nguyên tắc giao dịch độc lập, tức giá giao dịch giữa các bên liên kết phải tương đương giá thị trường giữa các bên không liên quan.
  • Hạn chế rủi ro chuyển giá và bị cơ quan thuế ấn định lại thu nhập chịu thuế.
  • Thực hiện đúng nghĩa vụ kê khai, lập hồ sơ xác định giá khi quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp.

2. Cách xác định giao dịch liên kết như thế nào?

Cách xác định giao dịch liên kết như thế nào?
Cách xác định giao dịch liên kết như thế nào?

Để xác định một giao dịch có phải là giao dịch liên kết hay không, doanh nghiệp cần kiểm tra đồng thời hai điều kiện:

  • Điều kiện 1: Có phát sinh giao dịch giữa các bên, chẳng hạn mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, vay vốn, chuyển nhượng tài sản hoặc chia sẻ chi phí.
  • Điều kiện 2: Các bên có quan hệ liên kết thông qua vốn góp, quyền điều hành, kiểm soát, cùng chủ sở hữu hoặc quan hệ gia đình theo quy định pháp luật.

Điều kiện 1: Có phát sinh giao dịch giữa các bên

Theo khoản 1 Điều 4 Nghị định 255/2026/NĐ-CP, các giao dịch liên kết bao gồm:

Nhóm giao dịchNội dung
Hàng hóa, dịch vụMua bán, trao đổi, thuê, cho thuê, mượn, cho mượn, chuyển giao, chuyển nhượng hàng hóa và cung cấp dịch vụ.
Tài chínhVay, cho vay, dịch vụ tài chính, bảo đảm tài chính và các công cụ tài chính khác.
Tài sảnMua bán, trao đổi, thuê, cho thuê, mượn, cho mượn, chuyển giao, chuyển nhượng tài sản hữu hình và tài sản vô hình.
Sử dụng chung nguồn lựcThỏa thuận sử dụng chung tài sản, vốn, lao động hoặc chia sẻ chi phí.

Điều kiện 2: Các trường hợp được xác định có quan hệ liên kết

Theo khoản 2 Điều 5 Nghị định 255/2026/NĐ-CP, có 12 trường hợp xác định các bên có quan hệ liên kết. Có thể phân thành các nhóm chính như sau:

[1] Quan hệ liên kết thông qua vốn góp, sở hữu

Trường hợpĐiều kiện xác định
(1)Một doanh nghiệp trực tiếp hoặc gián tiếp nắm giữ ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu tại doanh nghiệp kia.
(2)Hai doanh nghiệp cùng có ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu do một bên thứ ba trực tiếp hoặc gián tiếp nắm giữ.
(3)Một doanh nghiệp là cổ đông lớn nhất về vốn góp của chủ sở hữu và trực tiếp hoặc gián tiếp nắm giữ ít nhất 10% tổng số cổ phần của doanh nghiệp kia.

[2] Quan hệ liên kết thông qua vay vốn, cho vay và bảo lãnh

Trường hợpĐiều kiện xác định
(4)Một doanh nghiệp bảo lãnh hoặc cho doanh nghiệp khác vay vốn, kể cả khoản vay từ bên thứ ba được bảo đảm bằng nguồn tài chính của bên liên kết, khi tổng dư nợ đạt ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu của bên đi vay và chiếm trên 50% tổng dư nợ các khoản nợ trung, dài hạn của bên đi vay.

Lưu ý: Trường hợp (4) có các ngoại lệ đối với một số tổ chức tín dụng và tổ chức do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ có chức năng mua, bán, xử lý nợ. Doanh nghiệp cần đối chiếu đầy đủ các điều kiện ngoại lệ tại khoản 2 Điều 5 Nghị định 255/2026/NĐ-CP trước khi xác định quan hệ liên kết.

[3] Quan hệ liên kết thông qua quyền điều hành, kiểm soát

Trường hợpĐiều kiện xác định
(5)Một doanh nghiệp chỉ định trên 50% thành viên ban lãnh đạo hoặc thành viên được chỉ định có quyền quyết định chính sách tài chính, kinh doanh của doanh nghiệp kia.
(6)Hai doanh nghiệp có trên 50% thành viên ban lãnh đạo chung hoặc có cùng một thành viên ban lãnh đạo có quyền quyết định chính sách tài chính, kinh doanh do bên thứ ba chỉ định.
(9)Các doanh nghiệp chịu sự kiểm soát của một cá nhân thông qua vốn góp hoặc việc trực tiếp tham gia điều hành.
(10)Một doanh nghiệp trên thực tế điều hành, kiểm soát hoặc quyết định hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp khác, bao gồm cả trường hợp chi nhánh hạch toán độc lập thực hiện kê khai, nộp thuế thu nhập doanh nghiệp.

[4] Quan hệ liên kết thông qua quan hệ gia đình

Trường hợpĐiều kiện xác định
(7)Hai doanh nghiệp được điều hành hoặc kiểm soát về nhân sự, tài chính và hoạt động kinh doanh bởi các cá nhân có quan hệ gia đình thuộc phạm vi quy định.

Các mối quan hệ gia đình được đề cập gồm:

  • Vợ, chồng;
  • Cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha dượng, mẹ kế, cha mẹ vợ, cha mẹ chồng;
  • Con đẻ, con nuôi, con riêng của vợ hoặc chồng, con dâu, con rể;
  • Anh, chị, em cùng cha mẹ hoặc cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha; anh rể, em rể, chị dâu, em dâu;
  • Ông bà nội, ông bà ngoại; cháu nội, cháu ngoại;
  • Cô, dì, chú, cậu, bác ruột và cháu ruột.

[5] Quan hệ giữa trụ sở chính và cơ sở thường trú

Trường hợpĐiều kiện xác định
(8)Hai cơ sở kinh doanh có quan hệ trụ sở chính – cơ sở thường trú hoặc cùng là cơ sở thường trú của một tổ chức, cá nhân nước ngoài.

[6] Quan hệ liên kết thông qua giao dịch với cá nhân

Trường hợpĐiều kiện xác định
(11)Doanh nghiệp phát sinh giao dịch nhượng, nhận chuyển nhượng vốn góp ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu trong kỳ tính thuế; hoặc vay, cho vay, mượn, cho mượn ít nhất 10% vốn góp của chủ sở hữu tại thời điểm giao dịch với cá nhân điều hành, kiểm soát doanh nghiệp hoặc cá nhân có quan hệ gia đình thuộc trường hợp (7).

[7] Quan hệ giữa tổ chức tín dụng và doanh nghiệp liên quan

Trường hợpĐiều kiện xác định
(12)Tổ chức tín dụng có quan hệ với công ty con, công ty kiểm soát hoặc công ty liên kết theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng.

(Căn cứ khoản 2 Điều 5 Nghị định 255/2026/NĐ-CP.)

Lưu ý: Doanh nghiệp cần đối chiếu từng trường hợp cụ thể để xác định quan hệ liên kết, đặc biệt chú ý các ngưỡng vốn góp, dư nợ vay và quyền kiểm soát. Việc xác định đúng quan hệ liên kết là cơ sở để thực hiện nghĩa vụ kê khai và lập hồ sơ giao dịch liên kết theo quy định.

3. Các phương pháp xác định giá đối với giao dịch liên kết

Các phương pháp xác định giá đối với giao dịch liên kết
Các phương pháp xác định giá đối với giao dịch liên kết

Để bảo đảm giao dịch liên kết tuân thủ nguyên tắc giá thị trường, doanh nghiệp có thể áp dụng 5 phương pháp xác định giá theo Điều 13, 14 và 15 Nghị định 255/2026/NĐ-CP.

Phương phápCách xác địnhThường phù hợp với
So sánh giá giao dịch độc lập (CUP)So sánh trực tiếp với giá của giao dịch độc lập tương đồngHàng hóa, dịch vụ có giá tham chiếu rõ ràng
Giá bán lạiLấy giá bán cho khách hàng độc lập trừ lợi nhuận gộp hợp lý của bên phân phốiDoanh nghiệp phân phối, bán lại hàng hóa
Giá vốn cộng lãi (CPM)Cộng lợi nhuận gộp phù hợp vào giá vốnGia công, sản xuất, cung cấp dịch vụ
Tỷ suất lợi nhuận thuầnSo sánh tỷ suất lợi nhuận thuần với giao dịch độc lập tương đồngKhi khó tìm giá so sánh trực tiếp
Phân bổ lợi nhuận (PSM)Chia tổng lợi nhuận theo mức đóng góp thực tế của từng bênGiao dịch các bên cùng đóng góp giá trị lớn

3.1 Phương pháp so sánh giá giao dịch độc lập (CUP)

Phương pháp CUP xác định giá giao dịch liên kết bằng cách so sánh với giá của giao dịch độc lập tương đồng về đặc tính sản phẩm, điều kiện hợp đồng và điều kiện kinh tế.

Ví dụ: Công ty A bán thép cho công ty con B với giá 10 triệu đồng/tấn, trong khi giá bán cho khách hàng độc lập trong điều kiện tương đương là 12 triệu đồng/tấn. Doanh nghiệp cần phân tích sự khác biệt và xác định mức điều chỉnh phù hợp. Nếu không giải trình được, cơ quan thuế có thể điều chỉnh tăng doanh thu tính thuế của công ty A.

3.2 Phương pháp so sánh tỷ suất lợi nhuận

Phương pháp này xác định giá giao dịch liên kết thông qua việc so sánh tỷ suất lợi nhuận với các giao dịch độc lập tương đồng, gồm 3 cách áp dụng:

  • Phương pháp giá bán lại: lấy giá bán cho khách hàng độc lập trừ mức lợi nhuận gộp hợp lý của doanh nghiệp phân phối để xác định giá mua từ bên liên kết.
  • Phương pháp giá vốn cộng lãi (CPM): cộng mức lợi nhuận gộp phù hợp vào giá vốn hàng hóa, dịch vụ để xác định giá giao dịch.
  • Phương pháp tỷ suất lợi nhuận thuần: so sánh tỷ suất lợi nhuận thuần của giao dịch liên kết với tỷ suất của các giao dịch độc lập tương đồng để xác định mức điều chỉnh phù hợp.

3.3 Phương pháp phân bổ lợi nhuận giữa các bên liên kết (PSM)

Phương pháp PSM xác định lợi nhuận của mỗi bên dựa trên tổng lợi nhuận phát sinh từ giao dịch liên kết và mức đóng góp thực tế của từng bên. Việc phân bổ có thể căn cứ vào chi phí, tài sản, chức năng, rủi ro và nguồn nhân lực tham gia giao dịch. Phương pháp này phù hợp với giao dịch mà các bên cùng đóng góp giá trị đáng kể, khó đánh giá riêng lẻ.

4. Điểm mới về giao dịch liên kết theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP

Điểm mới về giao dịch liên kết theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP
Điểm mới về giao dịch liên kết theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP

Nghị định 255/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/07/2026 và thay thế Nghị định 132/2020/NĐ-CP cùng Nghị định 20/2025/NĐ-CP. Một trong những thay đổi đáng chú ý là bổ sung giao dịch mượn, cho mượn vào trường hợp xác định quan hệ liên kết giữa doanh nghiệp và cá nhân có liên quan.

Trước đây, theo điểm l khoản 2 Điều 5 Nghị định 132/2020/NĐ-CP, quy định chỉ đề cập đến giao dịch vay, cho vay từ 10% vốn góp của chủ sở hữu. Giao dịch mượn, cho mượn chưa được nêu cụ thể.

Nghị định 132/2020/NĐ-CPNghị định 255/2026/NĐ-CP
Chuyển nhượng, nhận chuyển nhượng ít nhất 25% vốn góp trong kỳ tính thuế; hoặc vay, cho vay ít nhất 10% vốn góp tại thời điểm phát sinh giao dịch với cá nhân điều hành, kiểm soát doanh nghiệp hoặc cá nhân có quan hệ gia đình thuộc diện quy địnhChuyển nhượng, nhận chuyển nhượng ít nhất 25% vốn góp trong kỳ tính thuế; hoặc vay, cho vay, mượn, cho mượn ít nhất 10% vốn góp tại thời điểm phát sinh giao dịch với cá nhân điều hành, kiểm soát doanh nghiệp hoặc cá nhân có quan hệ gia đình thuộc diện quy định

Việc bổ sung mượn, cho mượn giúp mở rộng phạm vi nhận diện quan hệ liên kết, tránh bỏ sót những giao dịch có bản chất tương tự vay, cho vay nhưng được thể hiện dưới hình thức hợp đồng mượn. Doanh nghiệp cần rà soát giao dịch với cá nhân trực tiếp điều hành, kiểm soát doanh nghiệp và người thân thuộc diện quy định. Khi giá trị giao dịch đạt ngưỡng, cần xem xét nghĩa vụ xác định quan hệ liên kết và kê khai thuế tương ứng.

5. Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi phát sinh giao dịch liên kết?

Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi phát sinh giao dịch liên kết
Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi phát sinh giao dịch liên kết

Để bảo đảm tuân thủ đầy đủ các quy định về thuế và hạn chế tối đa những rủi ro có thể phát sinh trong quá trình thanh tra, kiểm tra, doanh nghiệp cần chủ động rà soát, quản lý và thực hiện đúng các nghĩa vụ liên quan đến giao dịch liên kết. Đặc biệt, cần chú trọng từ khâu xác định quan hệ liên kết, kê khai thông tin, xác định giá giao dịch đến việc lập và lưu trữ hồ sơ theo quy định.

Dưới đây là những nội dung quan trọng doanh nghiệp cần lưu ý:

  • Xác định đúng quan hệ liên kết: rà soát quan hệ về vốn, quản lý, điều hành và giao dịch với cá nhân có liên quan để xác định đầy đủ các bên liên kết.
  • Kê khai đầy đủ, đúng thời hạn: kê khai thông tin về quan hệ liên kết và giao dịch liên kết theo phụ lục quy định, nộp kèm hồ sơ quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp.
  • Áp dụng giá theo nguyên tắc độc lập: chọn phương pháp xác định giá phù hợp, có căn cứ so sánh để chứng minh giá và tỷ suất lợi nhuận áp dụng đúng nguyên tắc thị trường.
  • Lập và lưu giữ hồ sơ đầy đủ: chuẩn bị hợp đồng, hóa đơn, chứng từ, dữ liệu so sánh và hồ sơ xác định giá. Cần kiểm tra điều kiện miễn lập hồ sơ trước khi áp dụng.
  • Kiểm soát chi phí được trừ: đặc biệt chú ý chi phí dịch vụ giữa các bên liên kết và giới hạn chi phí lãi vay. Theo Điều 16 Nghị định 255/2026/NĐ-CP, chi phí lãi vay thuần được trừ không vượt quá 30% EBITDA; phần vượt ngưỡng có thể được chuyển sang kỳ sau nếu đáp ứng điều kiện.

Bạn chưa chắc doanh nghiệp mình có bên liên kết hay phải lập hồ sơ xác định giá hay không? Liên hệ AZTAX để được rà soát cơ cấu sở hữu, giao dịch và tư vấn nghĩa vụ kê khai phù hợp.

6. Câu hỏi thường gặp về giao dịch liên kết

Câu hỏi thường gặp về giao dịch liên kết
Câu hỏi thường gặp về giao dịch liên kết

6.1 Không kê khai hoặc lập hồ sơ giao dịch liên kết có bị xử phạt không?

Có. Doanh nghiệp không kê khai, kê khai không đầy đủ thông tin về giao dịch liên kết hoặc không lập, cung cấp hồ sơ theo quy định có thể bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế. Ngoài ra, cơ quan thuế có thể ấn định giá giao dịch, tỷ suất lợi nhuận hoặc nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp. Mức xử lý cụ thể phụ thuộc vào hành vi vi phạm và hậu quả về thuế.

6.2 Doanh nghiệp cần nộp những phụ lục nào khi phát sinh giao dịch liên kết?

Theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp cần lưu ý các phụ lục sau:

  • Phụ lục I: kê khai thông tin về quan hệ liên kết, giao dịch liên kết, nộp cùng hồ sơ quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp.
  • Phụ lục II: hồ sơ quốc gia (Local File).
  • Phụ lục III: hồ sơ toàn cầu (Master File).
  • Phụ lục IV: báo cáo lợi nhuận liên quốc gia, áp dụng với doanh nghiệp thuộc đối tượng phải lập.

Không phải doanh nghiệp nào cũng phải lập đầy đủ các phụ lục này. Nghĩa vụ cụ thể phụ thuộc vào quy mô, đặc điểm giao dịch và điều kiện miễn trừ.

6.3 Doanh thu dưới 50 tỷ có phải lập hồ sơ giao dịch liên kết không?

Không phải trong mọi trường hợp. Theo điểm a khoản 2 Điều 20 Nghị định 255/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp được miễn lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết nếu đồng thời đáp ứng hai điều kiện: tổng doanh thu phát sinh trong kỳ tính thuế dưới 50 tỷ đồng, và tổng giá trị tất cả giao dịch liên kết trong kỳ dưới 30 tỷ đồng. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải kê khai thông tin giao dịch liên kết theo Phụ lục I. Cần phân biệt việc được miễn lập hồ sơ xác định giá với việc được miễn kê khai.

6.4. Hai công ty cùng một chủ sở hữu giao dịch với nhau có phải giao dịch liên kết không?

Có, nếu cùng có một bên thứ ba nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu ở cả hai doanh nghiệp (trường hợp 2 ở mục 2.2). Khi đó hai công ty là bên liên kết, và các giao dịch mua bán, dịch vụ, vay mượn giữa chúng đều thuộc phạm vi giao dịch liên kết.

Hy vọng qua bài viết, doanh nghiệp đã hiểu rõ hơn giao dịch liên kết là gì, cách xác định quan hệ liên kết, các phương pháp xác định giá và những quy định thuế cần lưu ý. Đặc biệt, việc cập nhật kịp thời các điểm mới tại Nghị định 255/2026/NĐ-CP sẽ giúp doanh nghiệp chủ động thực hiện nghĩa vụ kê khai, lập hồ sơ và kiểm soát rủi ro thuế. Nếu còn bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến giao dịch liên kết hoặc cần hỗ trợ trong quá trình kê khai, lập hồ sơ, doanh nghiệp hãy liên hệ AZTAX để được tư vấn và hướng dẫn cụ thể.

5/5 - (2 bình chọn)
5/5 - (2 bình chọn)
facebook-icon
zalo-icon
phone-icon
whatsapp-icon