Đóng BHXH tự nguyện vẫn được hưởng thai sản? Quy định mới nhất

Đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện vẫn được hưởng thai sản là chính sách mới thu hút sự quan tâm của nhiều người lao động kể từ khi Luật BHXH 2024 có hiệu lực. Tuy nhiên, không ít người vẫn còn băn khoăn về đối tượng áp dụng, điều kiện hưởng, mức trợ cấp và thủ tục nhận quyền lợi. Trong bài viết này, AZTAX sẽ cập nhật những thông tin mới nhất, đồng thời giải đáp các vấn đề liên quan để người tham gia hiểu rõ chính sách và chủ động bảo vệ quyền lợi của mình.

1. Đóng BHXH tự nguyện vẫn được hưởng thai sản?

Trước đây, người tham gia BHXH tự nguyện chỉ được hưởng các chế độ như hưu trí và tử tuất, chưa được áp dụng chế độ thai sản. Tuy nhiên, theo Luật BHXH 2024, người tham gia BHXH tự nguyện đáp ứng đủ điều kiện sẽ được hưởng trợ cấp thai sản từ ngày 01/7/2025 ( quy định đang áp dụng ổn định từ giữa năm 2025 đến nay)

Cụ thể, người tham gia BHXH tự nguyện có thể được nhận trợ cấp thai sản khi sinh con nếu đáp ứng điều kiện về thời gian đóng BHXH theo quy định. Mức trợ cấp được hưởng là 2.000.000 đồng cho mỗi con được sinh ra hoặc trường hợp thai từ 22 tuần tuổi trở lên chết trong tử cung, thai chết trong khi chuyển dạ.

Chính sách này giúp mở rộng quyền lợi an sinh cho nhóm lao động tự do, người kinh doanh cá thể, nội trợ và những người không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, góp phần giảm bớt gánh nặng chi phí trong quá trình sinh con.

2. Đối tượng áp dụng và điều kiện hưởng trợ cấp thai sản

Để được nhận trợ cấp thai sản khi tham gia BHXH tự nguyện, người tham gia cần thuộc nhóm đối tượng được áp dụng chính sách và đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định. Việc nắm rõ đối tượng hưởng và yêu cầu về thời gian đóng BHXH sẽ giúp người tham gia chủ động đảm bảo quyền lợi của mình.

(1) Đối tượng áp dụng và điều kiện hưởng trợ cấp thai sản

Người tham gia BHXH tự nguyện hoặc người vừa có thời gian đóng BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện thuộc các trường hợp sau sẽ được hưởng trợ cấp thai sản:

• Lao động nữ sinh con.
• Lao động nam có vợ sinh con.

(2) Điều kiện hưởng trợ cấp thai sản

Để được nhận trợ cấp thai sản, người tham gia cần đáp ứng điều kiện:

• Đã tham gia BHXH tự nguyện với thời gian đóng tối thiểu 6 tháng trong khoảng 12 tháng trước thời điểm sinh con.
• Trường hợp người tham gia có cả thời gian đóng BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện thì vẫn được xem xét hưởng trợ cấp thai sản nếu đáp ứng điều kiện theo quy định.

(3) Các trường hợp đặc biệt khi hưởng trợ cấp thai sản

Mẹ tham gia BHXH nhưng mất sau khi sinh con: Cha hoặc người trực tiếp nuôi dưỡng sẽ được hưởng trợ cấp thai sản theo quy định.

Cả cha và mẹ đều đủ điều kiện hưởng trợ cấp thai sản: Chỉ một trong hai người (cha hoặc mẹ) được nhận trợ cấp thai sản.

Một người đồng thời đủ điều kiện hưởng trợ cấp thai sản BHXH tự nguyện và chế độ thai sản BHXH bắt buộc: Chỉ được hưởng chế độ thai sản của BHXH bắt buộc.

Cha và mẹ tham gia hai loại hình BHXH khác nhau:

• Trường hợp mẹ đủ điều kiện hưởng chế độ thai sản BHXH bắt buộc, cha đủ điều kiện hưởng trợ cấp thai sản BHXH tự nguyện → mẹ hưởng chế độ thai sản BHXH bắt buộc, cha hưởng trợ cấp thai sản BHXH tự nguyện.
• Trường hợp cha đủ điều kiện hưởng chế độ thai sản BHXH bắt buộc, mẹ đủ điều kiện hưởng trợ cấp thai sản BHXH tự nguyện → cha hưởng chế độ thai sản BHXH bắt buộc, mẹ hưởng trợ cấp thai sản BHXH tự nguyện.

3. Hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ và thực hiện thủ tục nhận trợ cấp thai sản

Người tham gia BHXH tự nguyện cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và thực hiện đúng thủ tục để được cơ quan BHXH xem xét, giải quyết trợ cấp thai sản theo quy định.

3.1. Hồ sơ nhận trợ cấp thai sản gồm những giấy tờ

Hồ sơ nhận trợ cấp thai sản dành cho lao động nữ sinh con

• Giấy tờ xác nhận việc sinh con như bản sao giấy chứng sinh, giấy khai sinh hoặc trích lục khai sinh của con.
• Trường hợp trẻ mất sau khi sinh: Cần bổ sung giấy chứng tử, trích lục khai tử hoặc giấy báo tử của con.
• Trường hợp người mẹ qua đời sau khi sinh: Bổ sung giấy chứng tử hoặc trích lục khai tử của người mẹ.

Hồ sơ đối với trường hợp cần nghỉ dưỡng thai

Tùy từng hình thức điều trị, người tham gia cần cung cấp:

• Giấy ra viện hoặc bản tóm tắt hồ sơ bệnh án nếu điều trị nội trú.
• Giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH nếu điều trị ngoại trú.
• Biên bản giám định y khoa trong trường hợp thuộc diện phải giám định.

Hồ sơ đối với trường hợp nhận nuôi con nuôi dưới 06 tháng tuổi

• Bản sao giấy chứng nhận nuôi con nuôi theo quy định.

Hồ sơ đối với trường hợp mang thai hộ hoặc nhờ mang thai hộ

• Bản sao thỏa thuận mang thai hộ vì mục đích nhân đạo.
• Văn bản xác nhận thời điểm bàn giao trẻ giữa bên mang thai hộ và bên nhờ mang thai hộ.

Hồ sơ hưởng trợ cấp thai sản dành cho lao động nam có vợ sinh con

• Giấy tờ chứng minh việc sinh con, gồm giấy chứng sinh, giấy khai sinh hoặc trích lục khai sinh của con.
• Trường hợp sinh con phải phẫu thuật hoặc sinh con dưới 32 tuần tuổi: Bổ sung giấy xác nhận của cơ sở khám chữa bệnh có thẩm quyền.

3.2. Thủ tục nhận trợ cấp thai sản

Quy trình nhận trợ cấp thai sản được thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Hoàn thiện hồ sơ và gửi đến cơ quan có thẩm quyền

Người tham gia chuẩn bị đầy đủ giấy tờ theo quy định và nộp hồ sơ:

• Thông qua doanh nghiệp: Áp dụng với người lao động đang tham gia BHXH tại đơn vị sử dụng lao động. Doanh nghiệp có trách nhiệm tiếp nhận, lập hồ sơ và gửi cơ quan BHXH giải quyết.
• Trực tiếp tại cơ quan BHXH: Áp dụng với người đã nghỉ việc trước thời điểm sinh con hoặc không còn đơn vị sử dụng lao động.

Bước 2: Cơ quan BHXH tiếp nhận và giải quyết

Sau khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan BHXH sẽ kiểm tra, giải quyết và thực hiện chi trả trợ cấp thai sản theo quy định.

Trường hợp không giải quyết, cơ quan BHXH phải thông báo bằng văn bản và nêu rõ lý do.

4. 5 quyền lợi mà người tham gia BHXH tự nguyện được hưởng

Ngoài quyền lợi về trợ cấp thai sản theo quy định mới, người tham gia BHXH tự nguyện còn được hưởng nhiều chế độ an sinh khác nhằm đảm bảo cuộc sống lâu dài.

Dưới đây là 05 quyền lợi quan trọng mà người tham gia BHXH tự nguyện cần biết để chủ động bảo vệ quyền lợi của mình.

(1) Hưởng lương hưu hàng tháng:Người tham gia BHXH tự nguyện được hưởng lương hưu hằng tháng khi có đủ 20 năm đóng BHXH trở lên và đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định.

Mức lương hưu: Tính theo tỷ lệ phần trăm trên mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH. Ngoài ra, mức lương sẽ được điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng và tăng trưởng kinh tế.

(2) Được cấp thẻ BHYT miễn phí: Người tham gia BHXH tự nguyện sẽ được cấp thẻ BHYT miễn phí trong suốt thời gian hưởng lương hưu, được miễn phí hoặc giảm giá khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế công lập với mức hưởng đến 95%.

(3) Được Nhà nước hỗ trợ mức đóng: Người tham gia BHXH tự nguyện sẽ được hỗ trợ mức đóng khi tham gia BHXH theo tỷ lệ phần trăm trên mức đóng theo mức chuẩn hộ nghèo (tối thiểu 10% và tối đa 30%).

(4) Được hưởng trợ cấp mai táng và trợ cấp tuất khi chết: Thân nhân của người tham gia BHXH sẽ được hưởng trợ cấp tuất một lần khi người tham gia BHXH tự nguyện qua đời.

5) Được hưởng BHXH một lần: Nếu không muốn tiếp tục tham gia, người tham gia BHXH sẽ được hưởng chế độ BHXH một lần. Mức hưởng được tính theo số năm đã đóng BHXH, cứ mỗi năm tính bằng 1,5 – 2 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH.

5. Quy định về mức đóng BHXH tự nguyện tối thiểu và tối đa

Mức đóng BHXH tự nguyện được tính dựa trên mức thu nhập tháng do người tham gia lựa chọn, với tỷ lệ đóng là 22% mức thu nhập tháng đóng BHXH sau khi trừ phần hỗ trợ của Nhà nước (nếu có).

Người tham gia được lựa chọn mức đóng phù hợp nhưng phải đảm bảo:

• Mức đóng tối thiểu: Tính trên mức thu nhập bằng mức chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn.
• Mức đóng tối đa: Tính trên mức thu nhập bằng 20 lần mức lương cơ sở theo quy định.

Ngoài ra, Nhà nước có chính sách hỗ trợ một phần mức đóng BHXH tự nguyện cho một số nhóm đối tượng như hộ nghèo, hộ cận nghèo và các nhóm khác theo quy định.

6. Các lưu ý quan trọng khi tham gia BHXH tự nguyện để hưởng trợ cấp thai sản

Để đảm bảo quyền lợi khi nhận trợ cấp thai sản, người tham gia BHXH tự nguyện cần lưu ý về thời gian đóng, thời điểm tham gia, hồ sơ cần chuẩn bị cũng như sự khác biệt giữa BHXH tự nguyện và BHXH bắt buộc.

Những thông tin dưới đây sẽ giúp người tham gia chủ động hơn trong quá trình thực hiện.

• Đảm bảo đủ thời gian đóng BHXH theo quy định: Người tham gia cần có thời gian đóng BHXH tự nguyện từ đủ 6 tháng trở lên trong 12 tháng trước khi sinh con để được xem xét hưởng trợ cấp thai sản.
• Chủ động tham gia BHXH tự nguyện đúng thời điểm: Người lao động nên tham gia BHXH tự nguyện sớm, tránh trường hợp đóng không đủ thời gian quy định trước thời điểm sinh con và không đủ điều kiện nhận trợ cấp thai sản.
• Theo dõi quá trình đóng BHXH: Người tham gia cần thường xuyên kiểm tra quá trình đóng BHXH để đảm bảo thông tin cá nhân, thời gian đóng và mức đóng được ghi nhận đầy đủ, hạn chế phát sinh vấn đề khi làm hồ sơ hưởng trợ cấp.
• Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ nhận trợ cấp thai sản: Hồ sơ hưởng trợ cấp thai sản cần được chuẩn bị theo đúng từng trường hợp như sinh con, lao động nam có vợ sinh con, nhận nuôi con nuôi hoặc các trường hợp đặc biệt khác để quá trình giải quyết được thuận lợi.
• Phân biệt trợ cấp thai sản BHXH tự nguyện và chế độ thai sản BHXH bắt buộc: Người tham gia cần lưu ý trợ cấp thai sản của BHXH tự nguyện không giống với chế độ thai sản của BHXH bắt buộc. Trong đó, BHXH tự nguyện áp dụng hình thức trợ cấp theo quy định, không phải chế độ nghỉ hưởng thai sản như người tham gia BHXH bắt buộc

7. Các câu hỏi thường gặp

7.1 Có được hưởng đồng thời trợ cấp thai sản BHXH tự nguyện và BHXH bắt buộc không?

Không. Trường hợp một người đồng thời đủ điều kiện hưởng trợ cấp thai sản BHXH tự nguyện và chế độ thai sản BHXH bắt buộc thì chỉ được hưởng chế độ thai sản của BHXH bắt buộc. Trường hợp cha và mẹ tham gia hai loại BHXH khác nhau, mỗi người đủ điều kiện theo từng chế độ thì có thể được hưởng quyền lợi tương ứng.

7.2 Có thể nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thai sản trực tuyến hay phải nộp trực tiếp?

Người tham gia có thể nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thai sản trực tuyến thông qua Cổng dịch vụ công BHXH Việt Nam nếu đáp ứng điều kiện theo quy định. Ngoài ra, người tham gia cũng có thể nộp hồ sơ trực tiếp tại cơ quan BHXH hoặc thông qua đơn vị sử dụng lao động (nếu đang tham gia BHXH tại doanh nghiệp).

7.3 Nên tham gia BHXH tự nguyện từ khi nào để đảm bảo quyền lợi thai sản?

Người tham gia nên đăng ký BHXH tự nguyện càng sớm càng tốt, nhằm đảm bảo đủ thời gian đóng theo quy định. Để được hưởng trợ cấp thai sản, cần có thời gian đóng BHXH tự nguyện từ đủ 6 tháng trong 12 tháng trước khi sinh con.

7.4 Người đã dừng đóng BHXH tự nguyện trước khi sinh có còn được hưởng trợ cấp thai sản không?

Có. Người tham gia BHXH tự nguyện đã dừng đóng trước khi sinh con vẫn có thể được hưởng trợ cấp thai sản nếu đã đáp ứng đủ điều kiện, cụ thể là có thời gian đóng BHXH tự nguyện từ đủ 6 tháng trở lên trong 12 tháng trước khi sinh con. Việc tiếp tục đóng BHXH tại thời điểm sinh con không phải là điều kiện bắt buộc để được hưởng trợ cấp, nếu người tham gia đã đủ điều kiện theo quy định.