Doanh nghiệp chậm đóng hoặc trốn đóng bảo hiểm xã hội không chỉ vi phạm quy định pháp luật mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động. Vậy doanh nghiệp trốn đóng bảo hiểm xã hội sẽ bị phạt bao nhiêu tiền, lãi suất chậm đóng được tính như thế nào và khi nào hành vi này có thể bị xử lý hình sự? Hãy cùng AZTAX cập nhật những quy định mới nhất về xử phạt, lãi suất chậm đóng và trách nhiệm pháp lý liên quan đến hành vi trốn đóng BHXH, qua đó giúp doanh nghiệp chủ động tuân thủ đúng quy định và hạn chế các rủi ro phát sinh.
1. Doanh nghiệp trốn đóng bảo hiểm xã hội sẽ bị phạt bao nhiêu tiền?
Căn cứ theo khoản 7 Điều 39 Nghị định 12/2022/NĐ-CP, người sử dụng lao động có hành vi không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp và chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự sẽ phải chịu xử phạt hành chính theo quy định hiện hành.
Cụ thể, quy định tại Điều 39 Nghị định 12/2022/NĐ-CP nêu rõ:
- Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 75.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động thực hiện một trong các hành vi:
- Việc trốn đóng BHXH và BHTN chưa đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự.
- Sửa chữa, làm sai lệch hồ sơ, tài liệu nhằm được áp dụng mức đóng thấp hơn vào Quỹ Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Theo quy định trên, mức phạt từ 50 triệu đồng đến 75 triệu đồng áp dụng đối với cá nhân người sử dụng lao động có hành vi trốn đóng BHXH bắt buộc.
Đối với tổ chức, doanh nghiệp vi phạm, mức phạt sẽ được áp dụng bằng 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân. Trường hợp doanh nghiệp trốn đóng BHXH bắt buộc nhưng chưa đến mức bị xử lý hình sự, mức phạt hành chính có thể dao động trong khoảng 100 triệu đồng đến 150 triệu đồng, căn cứ vào mức độ vi phạm thực tế.
Biện pháp khắc phục hậu quả khi doanh nghiệp trốn đóng BHXH
Ngoài việc bị xử phạt hành chính, doanh nghiệp còn phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả, bao gồm:
- Buộc doanh nghiệp bổ sung đầy đủ khoản BHXH bắt buộc còn thiếu theo yêu cầu của cơ quan bảo hiểm xã hội.
- Nộp khoản tiền lãi do chậm đóng, trốn đóng BHXH, được tính bằng 02 lần mức lãi suất đầu tư quỹ BHXH bình quân của năm trước liền kề trên số tiền trốn đóng trong thời gian từ 30 ngày trở lên.
Như vậy, hành vi trốn đóng BHXH không chỉ khiến doanh nghiệp chịu mức phạt hành chính lớn mà còn phải hoàn trả toàn bộ khoản bảo hiểm chưa đóng cùng chi phí phát sinh do chậm đóng. Việc tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ đóng BHXH là trách nhiệm bắt buộc nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người lao động và tránh các rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp.
2. Lãi suất trốn đóng BHXH bắt buộc là bao nhiêu hiện nay
Theo quy định tại Điều 41 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, doanh nghiệp trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp sẽ phải chịu các biện pháp xử lý tương ứng, trong đó bao gồm nghĩa vụ hoàn trả số tiền bảo hiểm chưa đóng và khoản tiền phát sinh do hành vi vi phạm.
Cụ thể, doanh nghiệp vi phạm phải thực hiện các nghĩa vụ sau:
- Nộp đầy đủ số tiền BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp chưa đóng vào các quỹ bảo hiểm theo quy định.
- Thanh toán thêm khoản tiền được tính theo mức 0,03% mỗi ngày trên tổng số tiền bảo hiểm bị trốn đóng, tính theo khoảng thời gian kể từ khi phát sinh hành vi vi phạm.
- Có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi vi phạm đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
- Doanh nghiệp đang trong thời gian vi phạm sẽ không thuộc diện được xét tặng các danh hiệu thi đua và hình thức khen thưởng.
Như vậy, khi doanh nghiệp trốn đóng BHXH bắt buộc, ngoài việc phải đóng bù phần bảo hiểm còn thiếu, doanh nghiệp còn phải nộp thêm khoản tiền tương ứng 0,03%/ngày trên số tiền trốn đóng và số ngày vi phạm vào quỹ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp.
Mục đích của quy định là nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp, hạn chế tình trạng trốn đóng BHXH và góp phần bảo vệ quyền lợi an sinh của người lao động.
3. Hành vi trốn đóng BHXH bị xử lý hình sự như thế nào?
Theo quy định tại Điều 216 Bộ luật Hình sự 2015, hành vi cố tình không thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động có thể bị xem xét xử lý hình sự khi đáp ứng đủ các điều kiện luật định.
Đối với pháp nhân thương mại (doanh nghiệp), mức hình phạt chủ yếu là phạt tiền và được áp dụng theo từng mức độ vi phạm cụ thể:
Mức phạt từ 200 triệu đồng đến 500 triệu đồng
Doanh nghiệp có thể bị áp dụng mức phạt này nếu thực hiện hành vi trốn đóng bảo hiểm thuộc một trong các trường hợp sau:
- Sử dụng thủ đoạn gian dối hoặc cách thức khác nhằm né tránh nghĩa vụ đóng bảo hiểm trong thời gian từ 06 tháng trở lên, với số tiền trốn đóng từ 50 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng.
- Hành vi vi phạm liên quan đến từ 10 người đến dưới 50 người lao động không được đóng bảo hiểm theo quy định.
- Đã từng bị xử phạt hành chính về hành vi trốn đóng bảo hiểm nhưng vẫn tiếp tục tái phạm.
Mức phạt từ 500 triệu đồng đến 1 tỷ đồng
Khung hình phạt này được áp dụng khi doanh nghiệp có mức độ vi phạm nghiêm trọng hơn, bao gồm:
- Thực hiện hành vi trốn đóng bảo hiểm nhiều lần.
- Số tiền bảo hiểm bị trốn đóng từ 300 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng.
- Không thực hiện đóng bảo hiểm cho từ 50 người đến dưới 200 người lao động.
- Chiếm dụng số tiền bảo hiểm đã thu hoặc đã khấu trừ từ tiền lương của người lao động nhưng không nộp theo quy định.
Mức phạt từ 1 tỷ đồng đến 3 tỷ đồng
Đây là mức xử phạt cao nhất đối với pháp nhân thương mại phạm tội trốn đóng bảo hiểm. Doanh nghiệp có thể bị áp dụng khung phạt này nếu:
- Số tiền bảo hiểm bị trốn đóng từ 1 tỷ đồng trở lên.
- Số lượng người lao động bị ảnh hưởng từ 200 người trở lên.
- Không nộp khoản tiền bảo hiểm đã thu hoặc khấu trừ của người lao động trong các trường hợp nghiêm trọng theo quy định tại Điều 216 Bộ luật Hình sự 2015.
Lưu ý: Hành vi trốn đóng BHXH không chỉ gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động mà còn khiến doanh nghiệp đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý nghiêm trọng. Tùy theo số tiền vi phạm, số lượng lao động bị ảnh hưởng và tình tiết của vụ việc, doanh nghiệp có thể bị xử phạt lên đến 3 tỷ đồng hoặc chịu các biện pháp xử lý khác theo quy định pháp luật.
4. 4 trường hợp không được xem là hành vi trốn đóng BHXH bắt buộc.
Theo quy định tại Điều 4 Nghị định 274/2025/NĐ-CP, kể từ ngày 30/11/2025, một số trường hợp người sử dụng lao động chậm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp sẽ không bị xem là hành vi trốn đóng nếu nguyên nhân xuất phát từ các yếu tố khách quan theo quy định.
Cụ thể, doanh nghiệp có thể được xem xét không xác định là trốn đóng BHXH trong các trường hợp sau:
(1) Chậm đóng BHXH do ảnh hưởng của thiên tai nghiêm trọng:
- Doanh nghiệp không bị coi là có hành vi trốn đóng BHXH bắt buộc nếu việc chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng bảo hiểm xuất phát từ các sự kiện thiên tai gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh doanh, chẳng hạn:
- Bão, lũ, ngập lụt, động đất, hỏa hoạn nghiêm trọng.
- Hạn hán kéo dài hoặc các hiện tượng thiên tai khác làm gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
(2) Chậm đóng BHXH do dịch bệnh nguy hiểm được công bố: Trường hợp cơ quan có thẩm quyền công bố dịch bệnh nguy hiểm khiến doanh nghiệp gặp khó khăn nghiêm trọng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc mất khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính đúng hạn thì việc chậm đóng BHXH trong thời gian bị ảnh hưởng có thể không bị xem là hành vi trốn đóng.
(3) Chậm đóng do ảnh hưởng của tình trạng khẩn cấp: Khi Nhà nước công bố tình trạng khẩn cấp theo quy định pháp luật và sự kiện này làm hoạt động của doanh nghiệp bị đình trệ, gián đoạn, việc chưa đóng BHXH đúng thời hạn có thể được xem xét loại trừ khỏi hành vi trốn đóng.
(4) Chậm đóng do các sự kiện bất khả kháng khác: Ngoài các trường hợp nêu trên, doanh nghiệp còn có thể được xem xét nếu việc chậm đóng phát sinh từ những sự kiện bất khả kháng khác theo quy định của pháp luật dân sự.
5. Giải pháp giúp doanh nghiệp tuân thủ quy định BHXH
Để hạn chế rủi ro bị xử phạt do vi phạm nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng quy trình quản lý BHXH chặt chẽ và thực hiện đúng các quy định pháp luật.
Một số giải pháp quan trọng gồm:
- Rà soát và cập nhật quy định pháp luật về BHXH: Doanh nghiệp cần thường xuyên theo dõi các quy định mới về bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế để kịp thời điều chỉnh quy trình thực hiện. Bộ phận nhân sự, kế toán cần được cập nhật kiến thức nhằm tránh sai sót trong việc kê khai và đóng bảo hiểm.
- Đăng ký tham gia BHXH đầy đủ cho người lao động: Doanh nghiệp cần đảm bảo tất cả người lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc được đăng ký đúng thời hạn, đúng đối tượng và đúng mức đóng theo quy định. Việc khai báo thiếu lao động hoặc kê khai không đúng mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH có thể dẫn đến nguy cơ bị xử lý vi phạm.
- Theo dõi thời hạn đóng và kiểm tra định kỳ: Doanh nghiệp nên xây dựng lịch theo dõi việc đóng BHXH hàng tháng, thường xuyên đối chiếu dữ liệu với cơ quan bảo hiểm xã hội để phát hiện và xử lý kịp thời các khoản chậm đóng, thiếu đóng hoặc sai lệch thông tin.
- Xây dựng quy trình quản lý hồ sơ lao động và BHXH: Việc quản lý đầy đủ hợp đồng lao động, bảng lương, hồ sơ tham gia BHXH giúp doanh nghiệp chứng minh việc thực hiện đúng nghĩa vụ khi có thanh tra, kiểm tra. Đồng thời, cần phân công rõ trách nhiệm giữa bộ phận nhân sự, kế toán và ban lãnh đạo trong công tác quản lý BHXH.
- Chủ động xử lý khi gặp khó khăn về tài chính: Trong trường hợp doanh nghiệp gặp khó khăn dẫn đến nguy cơ chậm đóng BHXH, cần chủ động làm việc với cơ quan BHXH, thực hiện báo cáo nguyên nhân và cung cấp hồ sơ chứng minh theo quy định thay vì cố tình kéo dài thời gian đóng.
- Ứng dụng công nghệ trong quản lý BHXH: Doanh nghiệp có thể sử dụng các phần mềm quản lý nhân sự, tiền lương và bảo hiểm để tự động theo dõi thời hạn đóng, cập nhật thay đổi lao động và hạn chế sai sót trong quá trình kê khai.
Doanh nghiệp trốn đóng bảo hiểm xã hội không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động mà còn có thể phải chịu nhiều chế tài pháp lý. Vì vậy, doanh nghiệp cần thực hiện đầy đủ nghĩa vụ BHXH để hạn chế rủi ro và đảm bảo quyền lợi cho người lao động. Nếu cần hỗ trợ về các vấn đề liên quan đến BHXH, doanh nghiệp hãy liên hệ ngay AZTAX để được tư vấn và giải đáp chi tiết.
6. Câu hỏi thường gặp
6.1 Người lao động có thể tự kiểm tra quá trình đóng BHXH không?
Có. Người lao động có thể tự kiểm tra quá trình đóng BHXH thông qua ứng dụng VssID, cổng thông tin điện tử của cơ quan BHXH hoặc liên hệ trực tiếp với cơ quan BHXH. Việc kiểm tra thường xuyên giúp phát hiện kịp thời tình trạng chậm đóng, đóng thiếu hoặc trốn đóng BHXH để bảo vệ quyền lợi của mình.
6.2 Khi phát hiện doanh nghiệp không đóng BHXH, người lao động nên làm gì?
Khi phát hiện doanh nghiệp không đóng BHXH, người lao động nên kiểm tra lại quá trình tham gia BHXH, lưu giữ các giấy tờ liên quan như hợp đồng lao động, bảng lương, thông báo đóng bảo hiểm và yêu cầu doanh nghiệp giải trình, khắc phục. Nếu không được xử lý, người lao động có thể khiếu nại hoặc gửi đơn đến cơ quan BHXH, cơ quan thanh tra lao động có thẩm quyền để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
6.3 Doanh nghiệp bị xử phạt có phải truy nộp toàn bộ số tiền BHXH chưa đóng không?
Có. Khi bị phát hiện vi phạm, doanh nghiệp không chỉ bị xử phạt mà còn phải truy nộp đầy đủ số tiền BHXH bắt buộc chưa đóng cho cơ quan BHXH. Ngoài ra, doanh nghiệp có thể phải nộp thêm khoản tiền phát sinh do chậm đóng, trốn đóng theo quy định pháp luật.
